مراقبتهای بعد از جراحی تعویض مفصل زانو اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا تاثیر مستقیمی روی روند بهبودی بیماران پس از این عمل خواهد داشت. بیماران بعد از جراحی تعویض مفصل زانو مرتکب اشتباهات زیادی میشوند که این موارد گاها روند بهبودی آنان را طولانی میکند و درد و رنج بیشتری را برایشان رقم میزند. مراقبت از زخم، مصرف درست داروها و حرکت منظم به شما کمک میکند پس از تعویض مفصل زانو، با ایمنی بیشتری به فعالیتهای روزمره برگردید. سرعت بهبودی در افراد متفاوت است؛ بنابراین میزان فعالیت خود را با برنامه جراح و فیزیوتراپیست خود هماهنگ کنید.
لازم به ذکر است که علاوه بر اهمیت این نکات شما باید به دستور برگه ترخیص بعد از عمل هم حتما توجه داشته باشید. این راهنما به شما کمک میکند مراقبتهای روزانه را درست انجام دهید و بدانید چه زمانی باید با تیم درمان تماس بگیرید.
مراقبت از زخم عمل جراحی تعویض مفصل زانو
تمیز نگه داشتن زخم به معنی ضدعفونی کردن مکرر آن نیست. الکل، آب اکسیژنه، بتادین، پماد آنتیبیوتیک یا مواد گیاهی را بدون تجویز روی محل جراحی نزنید؛ بعضی از این مواد پوست را تحریک کرده یا به بافت در حال ترمیم آسیب میزنند. اگر شست و شوی زخم توسط جراح به شما توصیه شده است، فقط از محلول و روشی استفاده کنید که مشخص کرده است. چسب پوستی، نوارهای باریک روی زخم و دلمه ها را به زور جدا نکنید زیرا این کار باعث خونریزی یا بازشدن لبههای زخم میشود.

در هفته های ابتدایی ممکن است مقداری کبودی، ورم، حساسیت، خارش خفیف و احساس گرمی اطراف زانو داشته باشید. کاهش حس پوست در بخش کوچکی از کنار برش جراحی نیز احتمال دارد. این علائم به تنهایی نشانه عفونت نیستند؛ روند تغییرات اهمیت دارد. درد، قرمزی و ورم باید در مجموع به تدریج کمتر شوند. اگر علائم بعد از بهترشدن دوباره افزایش پیدا کردند، موضوع را با جراح در میان بگذارید.
نحوه تعویض پانسمان محل جراحی:
| مرحله | چه کاری انجام دهید؟ | نکته مهم |
|---|---|---|
| ۱. آمادهکردن وسایل | پانسمان و وسایل مورد نیازرا روی سطحی تمیز و خشک آماده کنید. | از پانسمان سالم و بسته بندیشده استفاده کنید. پانسمان قبلی که در هوای ازاد رها کرده اید را استفاده نکنید. |
| ۲. شستن دستها | دست ها را با آب و صابون بشویید و با حوله تمیز خشک کنید تا زخم عمل خیس نشود. | استفاده از دستکش، جای شستن دستها را نمیگیرد و احتمال دارد که آلودگی را منتقل کند. |
| ۳. برداشتن پانسمان قبلی | چسب ها و پانسمان را به آرامی و بدون کشیدن پوست جدا کنید. | اگر پانسمان به زخم چسبیده است، آن را با فشار نکشید؛ به آرامی آن را جدا کنید. |
| ۴. بررسی محل جراحی | بدون لمس زخم، به قرمزی، ترشح، خونریزی و بسته بودن لبههای آن توجه کنید. | قرمزی روبه گسترش، ترشح چرکی یا بدبو و بازشدن زخم نیاز به تماس با جراح در همان روز دارد. |
| ۵. تمیزکردن، فقط در صورت تجویز | اگر شستشو توصیه شده است، فقط از محلول و روش مشخص شده توسط تیم درمان استفاده کنید و نیاز به دست کشیدن روی سطح زخم نیست. | خودسرانه روی زخم بتادین، الکل، آب اکسیژنه، پماد یا مواد گیاهی نزنید. چسب پوستی و نوارهای روی برش را جدا نکنید. خودسرانه پماد های کورتون دار مثل کلوبتازول روی جای عمل استفاده نکنید. |
| ۶. گذاشتن پانسمان جدید | پانسمان را بدون لمس قسمت داخلی آن، روی محل جراحی قرار دهید و ثابت کنید و روی زخم آن را نکشید. | پانسمان را محکم و فشاری نبندید، مگر اینکه مشخصا چنین دستوری داشته باشید. |
بخیهها چه زمانی برداشته میشوند و زخم چه زمانی خوب میشود؟
اگر بخیه نیاز به برداشتن داشته باشد، این کار اغلب حدود ۱۰ تا ۱۴ روز پس از جراحی انجام میشود؛ اما بسته به وضعیت زخم ممکن است زمان متفاوتی لازم باشد. بخیههای جذبی و چسب پوستی مراقبت متفاوتی دارند و نباید آنها را دست کاری کنید. بسته شدن سطح زخم به معنی کامل شدن ترمیم بافتهای زیر آن نیست. حتی اگر ظاهر زخم خوب شده، محدودیتها و برنامه توانبخشی تجویزشده را ادامه دهید. استفاده از کرم جای زخم یا فرآوردههای سیلیکونی نیز فقط پس از بسته شدن کامل زخم و تأیید پزشک مناسب است.
راه رفتن بعد از جراحی تعویض مفصل زانو
زمان راه رفتن پس از جراحی تعویض مفصل زانو در هر یک از بیماران با توجه به سن، شرایط جسمانی، نوع جراحی و نتایج حاصل از جراحی آنان متفاوت است. به طور معمول در صورتی که بیماران بعد از انجام این جراحی مشکل خاصی نداشته باشند، طی روزهای ابتدایی پس از عمل به کمک وسایلی همچون واکر و عصا میتوانند راه رفتن خود را آغاز نمایند. پزشکان پیشنهاد میکنند که طی روزهای اول بعد از جراحی به طور مطلق ننشینید و برای مسافت های کوتاه و قدم زدن آهسته از تخت خارج شوید و به کمک واکر مسافت کوتاهی را پیاده روی کنید. تمرین کنید تا بتوانید زانوی خود را خم و صاف نمایید، اما برای انجام این کار فشار زیادی را به پاهای خود وارد نکنید. با گذشت زمان و انجام فیزیوتراپی توانایی بیمار برای راه رفتن بیشتر میشود و بعد از چند هفته میتواند بدون استفاده از عصا و واکر راه برود.
مطلب مرتبط: خم کردن زانو بعد از عمل تعویض مفصل

| نکات مهم |
|---|
| از پوشیدن دمپایی یا کفشهای پاشنهدار یا تخت و بدون اصطکاک برای راه رفتن بعد از تعویض مفصل زانو بپرهیزید. |
| پیادهروی باید کوتاه، مکرر و به دور از خستگی مفرط باشد. |
| گامهای کوچک و کنترل شده بردارید؛ از برداشتن قدمهای بلند جدا خودداری کنید. |
طرز خوابیدن بعد از عمل تعویض مفصل زانو
بهترین حالت برای خوابیدن در روز های بعد از جراحی، خوابیدن به پشت یعنی حالت طاق باز است. در این وضعیت، پای جراحی شده باید کاملا صاف و کشیده قرار بگیرد تا جریان خون بدون مانع برقرار باشد. یک اشتباه بسیار رایج که اثر منفی عمیقی بر نتیجه جراحی دارد، قرار دادن بالش مستقیم زیر گودی زانو است؛ این کار با اینکه ممکن است موقتا درد را کم کند، باعث انقباض تاندونها شده و مانع از صاف شدن کامل زانو در آینده (عارضه Flexion Contracture) میشود. اگر قصد دارید برای کاهش ورم پا را بالاتر قرار دهید، بالش یا کوسن طبی باید زیر ساق، مچ پا و پاشنه باشد تا کل اندام تحتانی بالا بیاید، در حالی که مفصل زانو کاملا صاف مانده است.

اگر تمایل به خوابیدن به پهلو دارید، رعایت زمانبندی و برخی اصول شرط اصلی است. خوابیدن روی پهلوی سالم با رعایت احتیاط مجاز است، اما یک قانون طلایی وجود دارد: حتما باید یک یا دو بالش ضخیم و محکم بین دو زانو و ساقها قرار دهید. این بالش مانع از چرخیدن زانوی عملشده به داخل، افتادن آن روی تخت یا ایجاد فشار کششی روی رباطها و بافتهای در حال ترمیم میشود. خوابیدن روی پهلویی که جراحی شده، به دلیل حساسیت خط بخیه و درد ناشی از فشار مستقیم، معمولا تا چند هفته صلاح نیست و تنها پس از کشیدن بخیهها و تأیید جراح توصیه میشود.
نشستن روی زمین بعد از تعویض مفصل زانو
در ماههای اول، نشستن روی زمین به دلیل خم شدن بیش از حد مفصل (فلکسیون شدید) و فشاری که هنگام بلند شدن به زانو وارد میشود، تا حدودی چالش برانگیز و آسیب زا است. بنابراین، بهترین جراح تعویض مفصل زانو در تهران عموما توصیه میکند تا زمان بهبودی کامل صندلی یا مبل و تخت را جایگزین نشستن روی زمین نمایید. با این حال، اگر زمانی مجبور به نشستن روی زمین شدید، رعایت چند نکته حیاتی برای حفظ سلامت پروتز زانو ضروری است:
هنگام نشستن، هرگز نباید به صورت ناگهانی روی زمین بیفتید. بهتر است ابتدا نزدیک یک تکیه گاه محکم (مانند دیوار یا مبل) قرار بگیرید، با کمک دستها و پای سالم وزن خود را کنترل کنید و به آرامی بنشینید. پاهای خود را کاملا صاف و رو به جلو دراز کنید و از چهارزانو زدن، دو زانو نشستن یا ضرب ضربدری پاها جدا خودداری کنید؛ چرا که این وضعیتها فشار جانبی شدیدی به مفصل جدید وارد میکنند. برای بلند شدن نیز نباید تمام فشار را روی پای عمل شده بیندازید. ابتدا به پهلوی پای سالم بچرخید، با کمک دستها بالاتنه را بلند کنید و با فشار آوردن روی پای سالم و کمک گرفتن از یک تکیهگاه بلند شوید. به خاطر داشته باشید که ایمنی و محافظت از مفصل جدید همیشه در اولویت قرار دارد و نباید به خاطر تعارفات یا عادتهای قبلی، به زانوی خود فشار بیاورید.
رانندگی کردن بعد تعویض مفصل زانو از چه زمانی مجاز است؟
بازه زمانی مشخص برای مجاز بودن رانندگی، بسته به اینکه پای راست شما (پایی که با پدال گاز و ترمز درگیر است) یا پای چپ تحت عمل جراحی قرار گرفته باشد، متفاوت است و وضعیت کلی بهبودی، میزان درد و توانایی شما در انجام واکنشهای سریع نیز نقش کلیدی دارد.
به طور معمول، اگر پای چپ شما جراحی شده باشد و خودروی شما اتوماتیک باشد، احتمال دارد که بتوانید پس از گذشت حدود ۴ تا ۶ هفته با کسب اجازه از پزشک، رانندگی را از سر بگیرید. اما در صورتی که پای راست شما تحت عمل جراحی قرار گرفته باشد، به دلیل نیاز به قدرت کافی و دقت در فشار دادن پدالها، این دوره مقداری طولانی است و باید تا زمانی که قدرت عضلانی لازم را به دست نیاوردهاید و کنترل کامل روی پای خود ندارید، از رانندگی پرهیز کنید. بسیاری از جراحان توصیه میکنند تا زمانی که فیزیوتراپی به شما اجازه نداده و دردتان به قدری کاهش نیافته که بتوانید در شرایط اضطراری به سرعت ترمز بگیرید، پشت فرمان ننشینید.
آدرس: تهران، خیابان سئول، کلینیکارتوپدی بیمارستان آرمان
بالا رفتن از پله بعد از جراحی تعویض مفصل زانو
برای بالا رفتن از پلهها، ابتدا در مقابل پله بایستید و اگر از عصا یا واکر استفاده میکنید، آن را در سمت پای جراحی شده نگه دارید یا از نرده پله کمک بگیرید. پای سالم را روی پله بالا قرار دهید، سپس با تکیه بر قدرت پای سالم، پای جراحیشده را بالا بیاورید و در کنار همان پله قرار دهید. مهم است که در این فرآیند، تمام وزن خود را روی پای سالم منتقل کنید و اجازه دهید پای عملشده به آرامی دنبال آن بیاید. هرگز سعی نکنید با یک جهش ناگهانی یا تکیه بر زانوی جراحی شده بالا بروید، زیرا این کار فشار غیرضروری به مفصل جدید وارد میکند. اگر پلهها دارای نرده هستند، حتما از آن به عنوان یک تکیه گاه محکم استفاده کنید تا تعادل خود را به بهترین شکل حفظ کنید.

در مورد پایین آمدن از پلهها، وضعیت دقیقا برعکس است و باید با احتیاط بیشتری عمل کنید. ابتدا وسیله کمکی یا عصا را روی پله پایین قرار دهید، سپس پای جراحی شده را به پایین بفرستید و در نهایت با قرار دادن پای سالم روی همان پله، حرکت را تکمیل کنید. شاید در ابتدا این روش کمی عجیب به نظر برسد، اما رعایت آن باعث میشود فشار وزن شما به حداقل برسد و خطر افتادن یا آسیب به پروتز جدید از بین برود. به یاد داشته باشید که در تمام این مراحل، عجله دشمن اصلی شماست.
حمام رفتن بعد از تعویض مفصل زانو
اگر جراح از پانسمانهای ضدآب استفاده کرده باشد، بیمارمیتواند از روز سوم پس از جراحی دوش کوتاه سرپایی بگیرند؛ مشروط بر اینکه پانسمان کاملا سالم و چسبیده به پوست بماند و آب به زیر آن نفوذ نکند. اما اگر پانسمان ساده یا گاز استریل روی زخم قرار دارد، باید تا زمان برداشتن پانسمان اولیه یا تأیید پزشک (معمولا تا زمان کشیدن بخیهها و خشک شدن کامل لبههای زخم که حدود ۱۰ تا ۱۴ روز طول میکشد)، از تماس مستقیم آب با ناحیه جراحی اکیدا خودداری شود.
استخر و جکوزی بعد از تعویض مفصل زانو
غوطه ور شدن زانو در آب راکد مثل استخر یا جکوزی و حتی وان حمام، تا زمانی که بافت اسکار به طور کامل بسته نشده باشد، بزرگترین ریسک ورود باکتری به مفصل مصنوعی محسوب میشود. برای این موضوع بهتر است که از جراح خود اجازه بگیرید خصوصا اگر شغلتان طوری است که طولانی مدت رد محیط استخر و محیط مرطوب قرار دارید.
برای درد و تورم بعد از تعویض مفصل کمپرس سرد بهتر است یا گرم؟
در روزها و هفتههای ابتدایی پس از جراحی تعویض مفصل زانو، پاسخ قطعی از نظر بالینی کمپرس سرد (یخ) است. استفاده از کمپرس گرم در فاز حاد نقاهت یک اشتباه شایع است که میتواند آسیبزا باشد؛ در حالی که گرما با گشاد کردن عروق، جریان خون را بالا برده و تورم، التهاب و حس ضربان را در زانوی تازه جراحی شده تشدید میکند، سرما با انقباض عروق خونی و کُند کردن انتقال پیامهای عصبی، موثرترین روش غیردارویی برای فرونشاندن ورم، التهاب عمقی و تسکین دردهای شدید پس از عمل محسوب میشود.
ترکیب کمپرس سرد استاندارد همراه با بالا نگه داشتن پا (قرار دادن مچ و ساق پا بالاتر از سطح قلب) و مصرف به موقع داروهای ضدالتهابی تجویزشده، مثلث اصلی مهار تورم پس از جراحی است.
مراقبت های بعد از تعویض مفصل زانو
رابطه زناشویی بعد از تعویض مفصل زانو از چه زمانی مجاز است؟
بیماران میتوانند بین ۴ تا ۶ هفته پس از جراحی، فعالیت جنسی را از سر بگیرند؛ مشروط بر اینکه درد زانو کنترل شده باشد، توانایی تحمل وزن را به دست آورده باشند و روند ترمیم اولیه زخم جراحی بدون عارضه پیش رفته باشد. برای برقراری رابطه جنسی، احتیاط کنید که مفصل جدید نباید تحت گشتاور و حرکات چرخشی غیرمنتظره قرار گیرد، زیرا به رباطها و بافتهای در حال التیام آسیب میزند. همچنین مهمترین نکته این است که زانو زدن یا قرار دادن وزن روی زانوی عملشده تا ماهها ممنوع و دردناک خواهد بود.
اگر زانو بعد از عمل تعویض مفصل زیاد آویزان بماند چه میشود؟
وقتی پا را برای مدت زیادی در وضعیت آویزان (مثلا هنگام نشستن طولانی روی صندلی یا لبه تخت) قرار میدهید، به دلیل نیروی جاذبه، خون و مایعات بدن در بافتهای ساق و اطراف زانو تجمع پیدا میکنند که این اتفاق باعث افزایش تورم (ادم) میشود. تورم بیش از حد نه تنها درد را تشدید میکند، بلکه باعث احساس سفتی و کشیدگی در اطراف زخم میشود که مانع از انجام تمرینات فیزیوتراپی و خم و راست کردن زانو میشود. علاوه بر تورم، آویزان ماندن پا فشار غیرمستقیمی را بر عروق خونی وارد میکند و خطر بروز لختههای خونی یا ترومبوز ورید عمقی (DVT) را افزایش میدهد؛ موضوعی که از نظر پزشکی بسیار حائز اهمیت است.
برای جلوگیری از این وضعیت، سعی کنید وقتی نشستهاید، پای خود را روی یک چهارپایه یا صندلی دیگر قرار دهید تا هم سطح بدن یا بالاتر از سطح قلب باشد. این کار به تخلیه مایعات لنفاوی و کاهش سریع تورم کمک میکند. همچنین، نشستن طولانیمدت ممنوع است؛ بهتر است هر ۳۰ تا ۴۵ دقیقه یک بار بلند شوید، چند قدم راه بروید و حرکات نرمشی سادهای که فیزیوتراپیست به شما آموزش داده انجام دهید تا جریان خون در پا به درستی برقرار بماند.
چند روز بعد از تعویض مفصل زانو میتوانیم مسافرت برویم؟
سفرهای جادهای کوتاه با خودروی شخصی (کمتر از ۴۵ تا ۶۰ دقیقه)، مانند بازگشت از بیمارستان به منزل یا مراجعه به مطب جراح، از همان روزهای نخست پس از ترخیص مجاز است؛ مشروط بر اینکه صندلی سرنشین تا حد امکان به عقب کشیده شود تا پا صاف بماند و بیمار برای نشستن و پیاده شدن عجله نکند. اما برای سفرهای جادهای طولانی با خودرو یا اتوبوس، پزشکان توصیه میکنند حداقل ۴ تا ۶ هفته صبر کنید. نشستن طولانی مدت و بیحرکت ماندن پا در حالت آویزان، خون را در اندام تحتانی حبس کرده و ریسک تورم شدید مفصل و تشکیل لختههای خونی خطرناک (DVT) را به شدت افزایش میدهد. اگر ناچار به مسافرت بعد از تعویض مفصل زانو هستید، توقف هر ۴۵ تا ۶۰ دقیقه یکبار، پیاده شدن و چند دقیقه قدم زدن، و تکان دادن مچ پا در طول مسیر الزامی است.
