سیاه شدن سر استخوان ران یا نکروز فمور حالتی است که در آن خونرسانی به سر استخوان ران کاهش مییابد یا قطع میشود. از آنجا که استخوان برای زنده ماندن به جریان خون نیاز دارد، کمبود خون باعث ضعیف شدن، آسیب دیدن و در نهایت فرو ریختن بخش بالایی استخوان ران میشود. این مشکل به تدریج پیشرفت میکند و اگر به موقع تشخیص داده نشود، به درد شدید لگن و محدودیت حرکت منجر میشود. بسیاری از بیماران ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامتی احساس نکنند، اما با پیشرفت بیماری، درد هنگام راه رفتن، ایستادن یا حتی در حالت استراحت ظاهر میشود. سیاه شدن سر استخوان ران میتواند در اثر ضربه، مصرف طولانی مدت برخی داروها، مصرف الکل یا برخی بیماریها به وجود بیاید.
بسیاری از بیماران ممکن است در مراحل اولیه هیچ علامتی احساس نکنند، اما با پیشرفت بیماری، درد هنگام راه رفتن، ایستادن یا حتی در حالت استراحت ظاهر میشود. سیاه شدن سر استخوان ران میتواند در اثر ضربه، مصرف طولانیمدت برخی داروها، مصرف الکل یا برخی بیماریها به وجود بیاید. شناخت زودهنگام این مشکل بسیار مهم است، زیرا در صورت تشخیص بهموقع، میتوان با روشهای کم تهاجمی از پیشرفت آن جلوگیری کرد و احتمال نیاز به جراحیهای سنگین را کاهش داد.
صحبت های دکتر میلاد حاجی آقا بزرگی در مورد سیاه شدن سر استخوان ران
دکتر میلاد حاجی آقا بزرگی یکی از بهترین و متبحرترین پزشکان برای درمان سیاه شدن سر استخوان هستند. با توجه به صحبت های ایشان بهتر است سریعا با به وجود آمدن این مشکل، به قطع پا و تعویض مفصل لگن فکر نکنید زیرا شاید راه های درمانی دیگری هم بتواند این مسئله را برای شما برطرف کند، البته که خیلی مهم است چه زمانی برای درمان اقدام فرمایید. درواقع این مشکل دارای گرید های مختلفی است که اگر در گرید های پایین تشخیص داده شود و بیمار زود مراجعه کند، یک عمل جراحی به اسم core Decompression وجود دارد که ممکن است جلوی پیشرفت سیاه شدگی را بگیرد و دیگر نیاز به تعویض مفصل نباشد. بنابراین توجه کنید که تعویض مفصل لگن، اولین راه درمان نیست بنابراین در انتخاب جراح مورد نظر خود دقت لازم را داشته باشید.
شماره تماس دریافت نوبت از دکترمیلاد حاجی آقا بزرگی: ۰۹۱۲۸۶۸۶۸۴۱
سیاه شدن سر استخوان ران به قطع پا منجر میشود؟
سیاه شدن سر استخوان ران به طور معمول به قطع پا منجر نمیشود. این بیماری که به آن نکروز فمور گفته میشود، زمانی رخ میدهد که خونرسانی به سر استخوان ران کاهش پیدا میکند و باعث تخریب تدریجی مفصل میشود. در بیشتر بیماران even در مراحل پیشرفته درمانهایی مانند کاهش فشار روی مفصل، جراحیهای ترمیمی یا در نهایت تعویض مفصل ران انجام میشود و پا کاملا حفظ میگردد. قطع پا در این بیماری بسیار نادر است و فقط زمانی مطرح میشود که استخوان و بافتهای اطراف بهقدری تخریب یا عفونی شده باشند که امکان ترمیم یا تعویض مفصل وجود نداشته باشد؛ شرایطی که معمولاً بر اثر تأخیر بسیار طولانی در درمان یا عفونت شدید ایجاد میشود.
امکان بازگشت به زندگی عادی بعد از درمان سیاهی استخوان وجود دارد؟
در اغلب بیماران امکان بازگشت به زندگی عادی پس از درمان سیاه شدن سر استخوان ران وجود دارد. میزان موفقیت بستگی زیادی به مرحله بیماری در زمان تشخیص و نوع درمان دارد. اگر بیماری در مراحل اولیه شناسایی شود، با کاهش فشار روی مفصل، فیزیوتراپی و درمانهای حمایتی میتوان فعالیتهای روزمره را بهخوبی حفظ کرد. رعایت توصیههای پزشک، انجام تمرینهای توانبخشی و پرهیز از فشارهای شدید روی مفصل، نقش مهمی در برگشت کامل توان حرکتی دارد.
علائم سیاه شدن سر استخوان ران
- درد در کشاله
- ران، ران یا باسن
- درد هنگام راه رفتن، ایستادن یا بالا رفتن از پله
- درد حتی در حالت استراحت (در مراحل پیشرفته)
- کاهش دامنه حرکتی مفصل ران
- لنگیدن یا سختی در راه رفتن
- ضعف عضلات اطراف لگن
- احساس گیر کردن یا خشکی مفصل
- گاهی بدون علامت در مراحل اولیه
این بیماری خودبهخود خوب میشود؟
سیاه شدن سر استخوان ران به صورت خود به خود خوب نمیشود. در این بیماری خونرسانی به سر استخوان ران کاهش مییابد و اگر درمان به موقع انجام نشود، روند آسیبدیدگی استخوان ادامه پیدا میکند و ممکن است به تخریب کامل مفصل منجر شود. درمان زودهنگام میتواند سرعت پیشرفت بیماری را کم کرده یا آن را متوقف کند و از نیاز به جراحیهای سنگینتر جلوگیری نماید.
مراحل تشخیص سیاه شدن سر استخوان ران
مراحل تشخیص سیاه شدن سر استخوان ران شامل چند مرحله مشخص است که به پزشک کمک میکند میزان آسیب و مرحله بیماری را دقیق تعیین کند:
1. معاینه و شرح حال
پزشک ابتدا علائم بیمار، محل و نوع درد، الگوی لنگش، سابقه مصرف داروهای کورتونی، مصرف الکل، آسیبها یا بیماریهای زمینهای را بررسی میکند.
2. معاینه فیزیکی مفصل ران
ارزیابی دامنه حرکتی، وجود درد در حرکات خاص، بررسی حساسیت در کشالهران و میزان محدودیت حرکت انجام میشود.
3. تصویربرداری با عکس ساده (X-Ray)
در مراحل اولیه ممکن است طبیعی باشد، اما در مراحل پیشرفتهتر تغییرات استخوانی، فرو ریختگی سر استخوان ران یا تغییر شکل آن دیده میشود.
4. امآرآی (MRI)
بهترین و دقیقترین روش تشخیص زودرس است و میتواند قبل از دیده شدن هرگونه تغییر در X-Ray، کاهش خونرسانی و شروع نکروز را نشان دهد.
5. سیتیاسکن (در موارد خاص)
برای بررسی میزان تخریب استخوان و برنامهریزی جراحی در برخی بیماران استفاده میشود.
6. اسکن استخوان (در صورت نیاز)
زمانی استفاده میشود که نیاز به بررسی فعالیت استخوان و تشخیص افتراقی وجود داشته باشد.
7. آزمایشهای خون (در موارد خاص)
برای بررسی علتهای زمینهای مثل اختلالات چربی، بیماریهای خونی یا مشکلات التهابی درخواست میشود.
استفاده طولانی مدت از کورتون باعث AVN میشود؟
استفاده طولانی مدت و به ویژه با دوزهای بالای کورتیکواستروئیدها (که کورتونها زیرمجموعه آن هستند) یکی از علل شایع نکروز آواسکولار (Avascular Necrosis یا AVN) محسوب میشود، به خصوص نکروز آواسکولار سر استخوان ران (فمور). AVN که به آن استئونکروز (Osteonecrosis) یا نکروز آسپتیک نیز گفته میشود، به معنی مرگ بافت استخوانی به دلیل نرسیدن خون کافی است.
- دوز و مدت زمان: خطر ابتلا به AVN با دوز بالاتر و طولانی تر بودن مصرف کورتیکواستروئیدها افزایش مییابد. حتی مصرف دوزهای بالا برای چند هفته یا چند ماه نیز میتواند این عارضه را ایجاد کند.
- مکانیسم احتمالی: اگرچه علت دقیق کاملا مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که کورتونها میتوانند باعث افزایش چربیها (لیپیدها) در خون و مغز استخوان شوند. این تجمع چربی میتواند جریان خون به استخوان را کاهش داده و مسدود کند و در نهایت منجر به مرگ سلولهای استخوانی و فروپاشی مفصل شود.
- شایع ترین محل: شایع ترین محلی که تحت تاثیر AVN ناشی از کورتون قرار میگیرد، سر استخوان ران (مفصل لگن) است اما میتواند در مفاصل دیگری مانند زانو و شانه نیز رخ دهد.
اگر شما یا کسی که میشناسید از داروهای کورتیکواستروئیدی استفاده میکنید و دچار درد مفاصل (به خصوص در ناحیه لگن) شدهاید، بسیار مهم است که برای بررسی علت و مشورت در مورد ادامه درمان، حتما با بهترین دکتر برای سیاه شدن استخوان خود صحبت کنید. قطع ناگهانی کورتونها نیز خطرناک بوده و باید تحت نظر بهترین جراح ارتوپد انجام شود.
مراحل پیشرفت سیاه شدن استخوان چگونه است و از کجا بفهمم در چه مرحلهای هستم؟
مرحله ۱ (اولیه) – درد خفیف، عکس معمولی نرمال
- عکس ساده کاملا طبیعی است.
- تنها در MRI تغییرات دیده میشود.
- درد معمولا هنگام ایستادن طولانی، بالا رفتن از پله، یا شروع حرکت احساس میشود.
- استخوان هنوز فرو نریخته است.
درمان پذیرترین مرحله است.
مرحله ۲ – علائم در عکس دیده میشود اما هنوز فروریزش نداریم
- عکس ساده تغییراتی مثل افزایش یا کاهش تراکم استخوان را نشان میدهد.
- سر استخوان هنوز شکل طبیعی دارد.
- درد بیشتر میشود و گاهی به کشاله ران یا باسن میزند.
مرحله ۳ – شروع فرو ریختن سر استخوان (crescent sign)
- خط شکستگی باریک (خط هلالی شکل) در عکس یا MRI دیده میشود.
- این یعنی سطح استخوان ضعیف شده و در حال فروریزش است.
- درد هنگام راه رفتن بیشتر میشود.
- محدودیت حرکتی آغاز میشود.
مرحله ۴ – فروریزش کامل سر استخوان + آرتروز مفصل
- سر استخوان شکل خودش را از دست میدهد.
- فاصله مفصل کم میشود یا از بین میرود.
- درد شدید، لنگش، محدودیت حرکت و خشکی مفصل شایع است.
- نیاز به جراحی تعویض مفصل مطرح میشود.
برای تشخیص مرحلهٔ سیاه شدن سر استخوان ران معمولا از ترکیب علائم بیمار و نتایج تصویربرداری استفاده میشود. اگر عکس سادهٔ ران کاملا طبیعی باشد اما بیمار درد مبهم در کشالهٔ ران یا باسن داشته باشد، در مرحلهٔ ۱ قرار دارد؛ در این مرحله تغییرات فقط در MRI دیده میشود. وقتی در عکس ساده تغییراتی مانند افزایش یا کاهش تراکم استخوان دیده شود، اما هنوز شکل سر استخوان طبیعی باشد، بیماری در مرحلهٔ ۲ است. اگر در تصویر یک خط باریک هلالی شکل (Crescent sign) دیده شود که نشان دهندهٔ شروع فروریزش سطح استخوان است، بیمار وارد مرحلهٔ ۳ شده است. در مرحلهٔ ۴، سر استخوان دچار فروریزش و تغییر شکل قابل توجه میشود و گاهی نشانههای آرتروز هم در مفصل دیده میشود. به طور خلاصه، MRI دقیقترین روش تشخیص مرحله است و عکس ساده معمولاً از مرحلهٔ ۲ به بعد تغییرات را نشان میدهد.