با افزایش سن، آسیبهای ناشی از آرتروز، فرسودگی غضروف یا ضربههای شدید، مفصل زانو به حدی دچار درد و محدودیت حرکتی میشود که زندگی فرد و راه رفتن را دچار اختلال میکند. در این شرایط، یکی از درمانهای موثر و ماندگار، جراحی تعویض مفصل است. در برخی بیماران، هر دو زانو به طور همزمان دچار مشکل هستند، و پزشک ممکن است تعویض مفصل دو طرفه (دو زانو) را پیشنهاد دهد. این نوع جراحی به صورت همزمان یا در دو مرحله انجام میشود و در صورت انتخاب درست، به کاهش دوره نقاهت، بهبود سریع عملکرد حرکتی و بازگشت بهتر به زندگی روزمره کمک میکند. با وجود اینکه انجام جراحی روی هر دو زانو ممکن است در ابتدا نگران کننده به نظر برسد، اما پیشرفتهای پزشکی، روشهای نوین بیهوشی، توانبخشی پیشرفته و مراقبتهای پس از عمل باعث شدهاند که این روش به گزینهای مطمئن و قابل اعتماد برای بسیاری از بیماران تبدیل شود.
عمل تعویض مفصل زانو دو طرفه به چه معناست؟
عمل تعویض مفصل زانو دو طرفه یعنی جراحی که در آن هر دو زانوی بیمار، یعنی زانوی سمت چپ و زانوی سمت راست، به طور همزمان یا در دو زمان جداگانه تعویض میشوند. در این جراحی، بخشهای آسیب دیده و فرسوده مفصل زانو برداشته شده و به جای آنها قطعات مصنوعی (پروتز) قرار داده میشود تا عملکرد زانو بهبود یافته و درد کاهش یابد. هدف از تعویض هر دو زانو، کمک به بیمار برای داشتن تحرک بهتر، کاهش درد است، مخصوصا در شرایطی که هر دو زانو به طور همزمان دچار آسیب و آرتروز شدید شده باشند.
چه افرادی به تعویض مفصل دو طرفه زانو نیاز دارند؟
افرادی که به تعویض مفصل دو طرفه زانو نیاز دارند، کسانی هستند که هر دو زانوی شان به شدت آسیب دیده یا دچار آرتروز پیشرفته شده است و این موضوع باعث درد شدید و محدودیت حرکت در هر دو زانو شده است. مثلا خانمی ۶۵ ساله که سالها به آرتروز زانو مبتلا بوده و درد و تورم در هر دو زانویش دارد، به گونهای که نمیتواند به راحتی راه برود، بایستد یا حتی از پلهها بالا برود. در این حالت، چون هر دو زانو به طور همزمان مشکل دارند و زندگی روزمرهاش را مختل کرده، بهترین جراح ارتوپد در تهران ممکن است جراحی تعویض مفصل دو طرفه زانو را پیشنهاد دهد تا همزمان یا در دو مرحله هر دو زانو تعویض شده و زندگی او بهبود یابد. موارد اصلی که نیاز به تعویض مفصل دو طرفه را مطرح میکنند، عبارتند از:
- آرتروز (استئوآرتریت) پیشرفته در هر دو زانو
- آرتریت روماتوئید (روماتیسم مفصلی) یا سایر انواع آرتریت التهابی در هر دو زانو
- افرادی که به دلیل آرتروز دچار تغییر شکلهای قابل توجهی (مانند زانوی پرانتزی یا زانوی ضربدری) در هر دو زانو شدهاند.
- آسیبهای تروماتیک یا پس از سانحه که به مرور زمان منجر به آرتریت و تخریب مفصلی شدید در هر دو زانو شدهاند.
شرایط لازم برای تعویض مفصل هر دو زانو همزمان
تعویض همزمان مفصل هر دو زانو (Simultaneous Bilateral Total Knee Arthroplasty) یک جراحی بزرگ محسوب میشود و انتخاب بیمار برای این روش بسیار حیاتی است. شرایط اصلی و ایدهآل برای کاندید شدن برای جراحی همزمان دو زانو عمدتا بر دو محور استوار است. برای انجام عمل جراحی همزمان (هر دو زانو در یک نوبت)، وضعیت سلامت عمومی بیمار (به ویژه سیستم قلبی-عروقی و تنفسی) باید به دقت توسط پزشک ارزیابی شود. افراد مسنتر یا کسانی که بیماریهای زمینهای کنترلنشده (مانند دیابت یا فشار خون بالا) دارند، ممکن است کاندیدای مناسبی برای جراحی همزمان نباشند و جراحی مرحلهای (هر زانو در یک زمان جداگانه) برای آنها توصیه شود. تصمیم برای تعویض مفصل دو طرفه (همزمان یا عمل تعویض مفصل زانو مرحلهای) همیشه بر اساس ارزیابی دقیق جراح ارتوپد، شدت آسیب دیدگی هر دو زانو، سن بیولوژیک فرد، سطح فعالیت مورد انتظار و وضعیت سلامت کلی بیمار گرفته میشود، بنابراین بدون اطلاعات کافی برای انجام این عمل به جراح خود اصرار نکنید. فقدان ریسک های جدی برای انجام تعویض مفصل هر دو زانو در یک نوبت الزامی است.
| معیار سلامت | شرایط ایدهآل برای جراحی همزمان |
|---|---|
| سن | معمولا زیر ۷۰ تا ۷۵ سال (سن بالاتر با افزایش قابل توجه خطر عوارض همراه است). |
| سیستم قلبی-عروقی | سلامت کامل قلبی؛ عدم وجود سابقه نارسایی احتقانی قلب، بیماری ایسکمیک فعال قلبی، یا فشار خون کنترل نشده. |
| سیستم تنفسی | سلامت کامل ریوی؛ عدم وجود بیماریهای مزمن و شدید ریوی (مانند COPD یا پرفشاری خون ریوی). |
| دیابت | دیابت کنترل شده یا عدم ابتلا به دیابت. کنترل ضعیف قند خون خطر عفونت و سایر عوارض را افزایش میدهد. |
| بیماریهای کلیوی | عملکرد طبیعی کلیه؛ عدم ابتلا به بیماریهای پیشرفته کلیوی. |
| شاخص توده بدنی (BMI) | BMI پایین؛ توصیه میشود زیر ۴۰ باشد. چاقی شدید ریسک عوارض، به ویژه در جراحی همزمان، را به شدت بالا میبرد. |
| هموگلوبین و کمخونی | عدم کم خونی شدید قبل از عمل، زیرا جراحی همزمان با از دست دادن خون بیشتری همراه است و اغلب نیاز به تزریق خون دارد. |
| آمادگی جسمانی و روانی | توانایی و آمادگی بیمار برای تحمل یک دوره توانبخشی (فیزیوتراپی) فشرده و سخت برای به حرکت درآوردن همزمان دو زانوی جراحیشده. |
مزایای انتخاب جراحی همزمان دو مفصل زانو (در صورت واجد شرایط بودن):
- یک بار بیهوشی: کاهش ریسکهای مرتبط با بیهوشیهای متعدد.
- یک دوره بستری و نقاهت: بهبودی کلی سریعتر و بازگشت زودهنگام به زندگی عادی (در مجموع)، اگرچه دوره نقاهت اولیه سخت تر است.
- کاهش هزینهها: کاهش هزینههای مرتبط با دو بار بستری شدن و عمل.
- تعادل حرکتی بهتر: امکان اصلاح تقارن و تعادل در هر دو زانو به طور همزمان.
عمل همزمان هر دو زانو بهتر است یا جداگانه؟
انتخاب بین این دو روش باید بر اساس وضعیت عمومی سلامت، سن، شاخص توده بدنی و ارزیابی دقیق جراح ارتوپد انجام گیرد تا توازن مناسبی میان ایمنی بیمار و بازده درمانی حاصل شود.
جراحی همزمان مزایایی مانند تنها یک بار بیهوشی، یک دوره بستری و توانبخشی و کاهش نسبی هزینه کلی درمان دارد. با این حال، مدت زمان عمل و بیهوشی طولانیتر است و به دلیل فشار بیشتر به بدن، خطر بروز عوارضی مانند لخته خون، افت فشار خون، یا عفونت اندکی افزایش مییابد. بیمار پس از عمل نیز به حمایت و مراقبت بیشتری در دوران نقاهت نیاز دارد، زیرا هر دو اندام تحتانی به طور همزمان تحت جراحی قرار گرفتهاند. در مقابل، جراحی جداگانه (مرحلهای) با فاصله سه تا شش ماه بین دو عمل، ریسک بیهوشی و عوارض سیستمیک را کاهش میدهد و بدن فرصت بهبودی کافی بین دو مرحله را پیدا میکند. این روش برای بیماران مسنتر یا افرادی با بیماریهای زمینهای قلبی، ریوی یا متابولیک گزینه ایمنتری محسوب میشود.
تعویض مفصل دو طرفه زانو محدودیت سنی دارد؟
به طور کلی جراحی تعویض مفصل دو طرفه زانو محدودیت سنی مطلق ندارد، اما سن یکی از عوامل مهم در تصمیمگیری پزشک است. این جراحی معمولا برای بیماران بالای ۶۰ سال که دچار آرتروز شدید و تخریب هر دو مفصل زانو هستند انجام میشود. با این حال، اگر فردی در سنین پایینتر (مثلا بین ۴۰ تا ۵۵ سال) درد شدید، محدودیت حرکتی قابل توجه و کیفیت زندگی پایین داشته باشد، ممکن است کاندید مناسبی برای این عمل باشد. در مقابل، در بیماران مسنتر از ۷۵ سال یا افرادی که مشکلات قلبی، ریوی یا کلیوی دارند، انجام جراحی دوطرفه همزمان ممکن است پرخطر باشد و پزشک توصیه کند که هر زانو بهصورت جداگانه و با فاصله زمانی تعویض شود. به طور خلاصه، تصمیمگیری درباره انجام این جراحی بیشتر بر اساس وضعیت سلامت عمومی بیمار است تا صرفا عدد سن.
مدت زمان بستری برای تعویض مفصل دو طرفه زانو در بیمارستان
مدت زمان بستری در بیمارستان برای جراحی همزمان تعویض مفصل زانو دو طرفه معمولا طولانی تر از جراحی تعویض یک زانو است و احتمالا تا 4 الی 6 روز طول میکشد. البته این مورد در افراد به شرایط جسمانی و بیماری های زمینه ای فرد بستگی دارد. به عنوان مثال اگر فرد دیابت داشته باشد و کنترل نشده باشد، احتمال دارد که برای مراقبت زخم های جراحی و کنترل دیابت روز های بیشتری نیاز به بستری داشته باشد. یا به عنوان مثال افرادی که مشکلات قلبی دارند، باتری قلب دارند و یا بسیاری موارد دیگر نیز باید به دستورات پزشک در مورد بستری پایبند باشند.
بهترین جراح تعویض مفصل دو طرفه زانو در تهران کیست؟
دکتر میلاد حاجی آقا بزرگی یکی از بهترین جراحان ارتوپدی هستند که در زمینه جراحیهای تعویض مفصل (از جمله تعویض مفصل زانو دو طرفه) فعالیت دارند. قابل ذکر است که ایشان تخصص بالا در جراحیهای پیچیده ارتوپدی و ترمیمی دارند. نمونههایی از رضایت بیماران بعد از عمل تعویض مفصل هر دو زانو به صورت همزمان در شبکه اجتماعی و وبسایت ایشان است که نشان دهنده تجربه ایشان در این نوع جراحی است. توصیه میشود که یم جلسه مشاوره حضوری با ایشان داشته باشید و شرایط جسمانی خاص خودتان و الزامات جراحی همزمان را به طور کامل با ایشان در میان بگذارید تا ایشان مناسب بودن این روش را برای شما بررسی کنند.
برقراری ارتباط با دکتر میلاد حاجی آقا بزرگی: 09128686841
خطرات و عوارض احتمالی این جراحی
عوارض معمولا زمانی برای افراد رخ میدهد که به نکات مراقبتی بعد از جراحی تعویض مفصل زانو بی توجهی میکنند. ضمن اینکه انتخاب بهترین جراح تعویض مفصل زانو، احتمال ایجاد این شرایط را کاهش میدهد.
- عفونت محل جراحی
- لخته شدن خون (ترومبوز ورید عمقی)
- آسیب به اعصاب یا عروق اطراف زانو
- سفتی یا محدود شدن حرکت مفصل زانو
- تفاوت در طول پاها یا احساس ناهماهنگی در راه رفتن
- واکنش آلرژیک به داروهای بیهوشی
- داشتن درد و انقباض بعد از جراحی
بعد از عمل مفصل دو زانو میتوان به زندگی عادی بازگشت؟
بیماران پس از جراحی تعویض مفصل دو طرفه زانو میتوانند به زندگی عادی خود بازگردند، اما این روند به زمان، تمرین و مراقبت مناسب نیاز دارد.
هفتههای اول (۱ تا ۴ هفته)
- با کمک واکر یا عصا راه میروید.
- فیزیوتراپی برای تقویت عضلات و افزایش دامنه حرکت شروع میشود.
- ممکن است هنوز کمی درد یا ورم در زانوها وجود داشته باشد.
ماههای دوم تا سوم (۴ تا ۱۲ هفته)
- بیشتر بیماران قادر به راه رفتن مستقل میشوند.
- بازگشت به فعالیتهای روزمره مانند رانندگی، خرید و کارهای سبک ممکن است.
- تمرینات فیزیوتراپی نقش مهمی در بازگشت توان حرکتی دارد.
پس از ۳ تا ۶ ماه
- اکثر بیماران به زندگی نسبتا طبیعی بازمیگردند.
- فعالیتهایی مانند پیادهروی طولانی، دوچرخه سواری سبک و شنا مجاز هستند.
- باید از حرکات پرفشار و پرجهش (مثل دویدن یا پریدن) پرهیز شود.