مشاهده یک برجستگی کوچک روی انگشت یا احساس یک توده در زیر پوست ممکن است نگرانیهای زیادی ایجاد کند. بعضی افراد با دیدن این برجستگی به سرطان فکر میکنند و بعضی دیگر آن را به ضربه، التهاب یا یک کیست ساده نسبت میدهند. اما واقعیت این است که هر تودهای در انگشت دست به معنی سرطان نیست و هر برجستگی کوچکی هم نباید بدون بررسی نادیده گرفته شود. تومور انگشت دست منشأهای مختلفی دارد؛ از کیستهای خوشخیم و تودههای بافت نرم گرفته تا ضایعاتی که از استخوان انگشت شروع میشوند. محل ایجاد توده، سرعت رشد، میزان درد، تغییرات ناخن و نتیجه معاینه و تصویربرداری در تشخیص آن اهمیت دارند.
در این مقاله، دکتر میلاد جایآقابزرگی، جراح و متخصص ارتوپدی، به بررسی انواع تومور انگشت دست، نشانههای هشداردهنده، روشهای تشخیص و گزینههای درمانی میپردازد تا بدانید در صورت مشاهده توده در انگشت، چه اقداماتی منطقی و ضروری است. برای دریافت نوبت و مشاوره با شماره ۰۹۱۲۸۶۸۶۸۴۱ تماس بگیرید.
تومور انگشت دست چیست؟
تومور انگشت دست به رشد غیرطبیعی سلولها یا ایجاد یک توده در بافتهای مختلف انگشت گفته میشود. این توده ممکن است در پوست، زیر پوست، اطراف تاندون، کنار مفصل، بستر ناخن یا داخل استخوان انگشت ایجاد شود. واژه تومور به معنی سرطان نیست. بسیاری از تودههایی که در دست و انگشت دیده میشوند خوشخیم هستند؛ یعنی به بافتهای دیگر بدن گسترش پیدا نمیکنند. با این حال، تشخیص خوشخیم یا بدخیم بودن توده تنها با لمس آن یا مشاهده ظاهرش امکانپذیر نیست. برای انتخاب درمان مناسب، ابتدا باید مشخص شود توده از کدام بافت منشأ گرفته و چه ارتباطی با استخوان، مفصل، تاندون و عصب انگشت دارد.
علائم تومور انگشت دست چیست؟
علائم تومور انگشت دست در همه افراد یکسان نیست. بعضی تودهها بدون درد هستند و فقط هنگام لمس یا خمکردن انگشت احساس میشوند. در مقابل، برخی ضایعات حتی با وجود اندازه بسیار کوچک، درد قابلتوجهی ایجاد میکنند. مهمترین نشانههایی که ممکن است همراه توده انگشت دیده شوند عبارتاند از:
- ایجاد برجستگی یا توده: ممکن است توده روی انگشت، کنار مفصل، زیر پوست یا نزدیک ناخن ظاهر شود.
- درد هنگام لمس: بعضی تودهها با فشار مستقیم دردناک میشوند.
- بزرگشدن تدریجی: تغییر اندازه توده در طول زمان باید بررسی شود.
- محدودیت حرکت انگشت: اگر توده به مفصل یا تاندون نزدیک باشد، خمکردن یا صافکردن انگشت دشوار میشود.
- تغییر شکل ناخن: برخی تودههای زیر ناخن باعث تغییر رنگ، شیار یا بدشکلی صفحه ناخن میشوند.
- بیحسی یا گزگز: فشار توده بر عصبهای ظریف انگشت احساس غیرطبیعی ایجاد میکند.
- حساسیت به سرما: بعضی تومورهای خاص انگشت، به ویژه تومور گلوموس، با تماس با سرما درد شدیدی ایجاد میکنند.
نکته مهم این است که وجود یا نبود درد به تنهایی خوشخیم یا بدخیم بودن توده را مشخص نمیکند. حتی تودههای بدون درد نیز در صورت رشد یا تغییر ظاهر به بررسی نیاز دارند. توصیه میشود در صورت داشتن هر کدام از این علائم به بهترین جراح تومور استخوان دکتر میلاد خاجی آقا برزرگی مراجعه کنید تا درمان در سریعترین زمان ممکن و با کمترین عوارض انجام شود.
توده انگشت دست خطرناک است؟
این یکی از رایجترین نگرانیهای افرادی است که متوجه برجستگی در انگشت خود میشوند. بسیاری از تودههای دست خوشخیم هستند؛ برای مثال کیست گانگلیون، تومور سلول غلاف تاندون و تومور گلوموس از ضایعات شناختهشده این ناحیهاند. با این حال، نمیتوان بر اساس ظاهر توده درباره ماهیت آن نظر قطعی داد. در موارد زیر بهتر است برای بررسی پزشکی توده اقدام کنید.
- توده در مدت کوتاهی بزرگتر شده است.
- برجستگی بدون علت مشخص ایجاد شده و از بین نمیرود.
- توده سفت، ثابت یا چسبیده به بافتهای اطراف به نظر میرسد.
- درد مداوم یا رو به افزایش دارید.
- انگشت دچار بیحسی، ضعف یا محدودیت حرکتی شده است.
- پوست روی توده تغییر کرده، زخم شده یا خونریزی دارد.
- توده پس از برداشتن دوباره ظاهر شده است.
لازم به ذکر است که این علائم به معنی ابتلا به سرطان نیستند؛ اما دلیل مناسبی برای به تاخیر نینداختن معاینه به شمار میروند.
بیشتر بخوانید: درمان انگشت ماشهای
انواع تومور و تودههای انگشت دست
تودههای انگشت از نظر محل ایجاد و نوع بافت درگیر با یکدیگر تفاوت دارند. شناخت انواع شایع آنها کمک میکند بدانیم چرا روش تشخیص و درمان برای همه بیماران یکسان نیست. در ادامه انواع تومور وتوده در انگشت دست بیان شده است.
۱. کیست گانگلیون انگشت
کیست گانگلیون یکی از علل شایع ایجاد برجستگی در دست و اطراف مفاصل است. این کیست حاوی مایع غلیظ و ژله مانند است و ممکن است در نزدیکی مفصل یا غلاف تاندون انگشت ظاهر شود. ویژگیهای احتمالی آن عبارتاند از:
- ایجاد برجستگی گرد یا بیضیشکل
- تغییر اندازه در طول زمان
- درد هنگام حرکت یا فشار در بعضی افراد
- احساس محدودیت حرکتی در صورت قرارگیری نزدیک مفصل
کیست گانگلیون یک ضایعه کیستی است و از نظر پزشکی با تومورهای واقعی تفاوت دارد؛ با این حال، در بررسی تودههای انگشت باید بهعنوان یکی از تشخیصهای احتمالی در نظر گرفته شود. همه کیستهای گانگلیون به جراحی نیاز ندارند. تصمیم درمانی به میزان درد، محل کیست، تأثیر آن بر عملکرد دست و تشخیص قطعی بستگی دارد.
۲. تومور سلول غول پیکر غلاف تاندون
تومور سلول غول پیکر غلاف تاندون یکی از تودههای خوشخیم شناختهشده در دست و انگشتان است. این ضایعه در نزدیکی غلاف تاندون ایجاد میشود و ممکن است به صورت یک برجستگی نسبتا سفت در کنار یا سطح انگشت احساس شود. بعضی از بیماران درد ندارند و تنها متوجه یک توده در انگشت خود میشوند. در برخی موارد نیز با بزرگشدن ضایعه، حرکت انگشت تحت تأثیر قرار میگیرد. برای بررسی این توده، معاینه و در صورت نیاز MRI انجام میشود. اگر برداشتن آن ضروری باشد، ارتباط توده با تاندون، مفصل و عصبهای مجاور باید با دقت بررسی شود.
۳. تومور گلوموس انگشت
تومور گلوموس یکی از ضایعاتی است که با وجود اندازه بسیار کوچک، درد شدیدی در بیمار ایجاد میکند. این تومور اغلب در نوک انگشت و زیر ناخن شکل میگیرد. سه نشانه مهمی که احتمال تومور گلوموس را مطرح میکنند عبارتاند از:
- درد شدید و متمرکز در نقطهای مشخص از انگشت
- حساسیت زیاد هنگام لمس همان نقطه
- تشدید درد در تماس با آب سرد یا هوای سرد
گاهی زیر ناخن نیز تغییر رنگ آبی یا قرمز دیده میشود یا شکل ناخن تغییر میکند؛ البته نبود این تغییرات، تومور گلوموس را به طور کامل رد نمیکند. از آنجا که این ضایعه ممکن است بسیار کوچک و پنهان باشد، تشخیص آن گاهی به تأخیر میافتد. معاینه دقیق و در صورت نیاز MRI به تعیین محل و اندازه آن کمک میکند. در صورت تأیید تشخیص و وجود علائم، برداشتن کامل ضایعه با روش جراحی مناسب بهترین گزینه درمانی میباشد.
۴. انکندروما یا تومور خوشخیم غضروفی استخوان انگشت
انکندروما نوعی تومور خوشخیم غضروفی است که در داخل استخوان ایجاد میشود. استخوانهای کوچک انگشتان نیز ممکن است درگیر این ضایعه شوند. بعضی از انکندروماها هیچ علامتی ندارند و به طور اتفاقی در عکسبرداری به دلیل دیگری شناسایی میشوند. در موارد دیگر ممکن است باعث ضعف ساختار استخوان و افزایش احتمال شکستگی با ضربههای خفیف شوند. درد، تورم یا شکستگی غیرمنتظره انگشت زمینه بررسی بیشتر را فراهم میکند. تصویربرداری با اشعه ایکس نقش مهمی در شناسایی این ضایعه دارد و در صورت نیاز بررسیهای تکمیلی انجام میشود. انتخاب بین پیگیری و درمان جراحی به اندازه و ویژگیهای ضایعه، وجود علائم و وضعیت استحکام استخوان بستگی دارد.
۵. تودههای چربی، عصبی و سایر ضایعات بافت نرم
برخی تودههای انگشت از بافت چربی، عصب یا سایر اجزای بافت نرم منشأ میگیرند. برای مثال لیپوم، شوانوما و بعضی ضایعات عروقی ممکن است در ناحیه دست دیده شوند. هرکدام از این ضایعات ویژگیهای خاص خود را دارند. ممکن است یک توده نرم و متحرک باشد، در حالی که توده دیگری با فشار بر عصب باعث درد تیرکشنده یا گزگز شود. به همین دلیل، نمیتوان همه برجستگیهای انگشت را کیست یا تومور یکسان در نظر گرفت.
تفاوت تومور خوشخیم و بدخیم انگشت دست چیست؟
تومورهای خوشخیم به بافتهای دیگر بدن گسترش پیدا نمیکنند و بسیاری از آنها رشد آهستهتری دارند. در مقابل، تومورهای بدخیم ممکن است رفتار تهاجمیتری داشته باشند و به بافتهای اطراف آسیب بزنند. با این حال، سرعت رشد یا میزان درد به تنهایی معیار قابل اعتمادی برای تشخیص بدخیمی نیست. بعضی ضایعات خوشخیم نیز رشد میکنند، به استخوان فشار وارد کنند یا عملکرد انگشت را مختل سازند. برای تشخیص دقیق، پزشک مجموعهای از اطلاعات را که در ادامه بیان میکنیم در نظر میگیرد.
- محل دقیق توده و بافتی که از آن منشأ گرفته است
- مدت زمان ایجاد و تغییر اندازه آن
- میزان تحرک و ارتباط با بافتهای اطراف
- نتیجه تصویربرداری
- در صورت نیاز، نتیجه بررسی بافتشناسی نمونه
بنابراین اگر تودهای در انگشت دارید، بهتر است پیش از هرگونه تصمیم برای تخلیه یا جراحی، ماهیت آن توسط متخصص مشخص شود.
تومور انگشت دست چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک متخصص ابتدا محل قرارگیری توده، اندازه، شکل و میزان حرکت آن را بررسی میکند و درباره زمان ایجاد، سرعت رشد و علائمی مانند درد، حساسیت به لمس، بیحسی یا تغییر شکل ناخن از بیمار سؤال میپرسد. در ادامه، با توجه به محل و ویژگیهای توده، ممکن است تصویربرداری با اشعه ایکس برای بررسی استخوان، سونوگرافی برای ارزیابی بافت نرم و ارتباط توده با تاندونها یا MRI برای مشاهده دقیقتر ضایعه و بافتهای اطراف درخواست شود. در بعضی موارد نیز برای مشخص شدن ماهیت توده، نمونه برداری و بررسی پاتولوژی ضرورت دارد. انتخاب روش تشخیص به نوع و محل ضایعه بستگی دارد و هدف این است که پیش از تصمیمگیری درباره درمان یا جراحی، ماهیت توده و میزان درگیری ساختارهای انگشت به درستی مشخص شود.
مطلب مرتبط: درمان انقباض دوپویترن کف دست
درمان تومور انگشت دست چگونه انجام میشود؟
درمان تومور انگشت دست به نوع ضایعه، اندازه و محل قرارگیری آن و همچنین میزان تأثیری که بر حرکت و عملکرد انگشت گذاشته است بستگی دارد. به همین دلیل، نمیتوان برای تمام تودههای انگشت یک روش درمانی مشخص در نظر گرفت. بعضی از تودهها پس از معاینه و بررسیهای لازم فقط به پیگیری دورهای نیاز دارند، اما در مواردی که توده باعث درد، محدودیت حرکت، فشار بر عصب یا آسیب به استخوان شده باشد، ممکن است درمان جراحی توصیه شود. گاهی نیز برای مشخصشدن ماهیت ضایعه، بررسی پاتولوژی ضروری است.
اگر توده خوشخیم و بدون علامت باشد، متخصص ارتوپدی با توجه به شرایط بیمار، اندازه آن را در فواصل مشخص بررسی میکند. در مقابل، تودههایی مانند تومور گلوموس که با درد شدید و حساسیت به سرما همراه هستند، یا تومور سلول غولآسای غلاف تاندون که ممکن است به تدریج بزرگ شود و حرکت انگشت را تحت تأثیر قرار دهد، در صورت تأیید تشخیص به درمان جراحی نیاز خواهند داشت.
در جراحی تومور انگشت دست، هدف فقط برداشتن برجستگی نیست؛ بلکه حفظ عملکرد انگشت، جلوگیری از آسیب به تاندونها و عصبها و محافظت از مفصل و بافتهای سالم نیز اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل، جراحی این ناحیه به دقت و شناخت کافی از ساختارهای ظریف دست نیاز دارد. نوع عمل و میزان برداشت بافت نیز بر اساس ماهیت تومور و نتایج تصویربرداری تعیین میشود. اگر ضایعه مشکوک به بدخیمی باشد، برنامه درمان باید با بررسیهای تخصصی و رعایت اصول درمان تومورهای استخوان و بافت نرم تنظیم شود. انتخاب زمان مناسب برای درمان اهمیت زیادی دارد. به تعویق انداختن بررسی تودهای که در حال بزرگ شدن است یا باعث درد و اختلال حرکتی شده، ممکن است تشخیص و درمان را پیچیدهتر کند. اگر در انگشت خود برجستگی غیرطبیعی، درد مداوم، تغییر شکل ناخن یا محدودیت حرکت مشاهده کردهاید، بهتر است برای بررسی دقیق آن به متخصص ارتوپدی مراجعه کنید.
دکتر میلاد جایآقابزرگی، جراح و متخصص ارتوپدی، با ارزیابی وضعیت انگشت، بررسی علائم و تفسیر تصویربرداریهای لازم میتواند نوع ضایعه را بررسی کرده و مناسب ترین مسیر درمان را متناسب با شرایط شما پیشنهاد دهد. مراجعه به موقع کمک میکند پیش از انتخاب روش درمان، وضعیت توده و ارتباط آن با ساختارهای حساس انگشت مشخص شود. اگر متوجه تودهای در انگشت خود شدهاید، برای معاینه و دریافت راهنمایی تخصصی از دکتر آقابزرگی اقدام کنید؛ زیرا تشخیص درست، اولین قدم برای انتخاب درمان مؤثر و حفظ عملکرد طبیعی دست است.
بعد از جراحی تومور انگشت دست امکان بازگشت توده وجود دارد؟
احتمال عود به نوع تومور، کاملبودن برداشت ضایعه و ویژگیهای بافتی آن بستگی دارد. برای مثال، احتمال بازگشت در بعضی ضایعات خوشخیم با سایر انواع تودهها یکسان نیست. در برخی موارد، حتی پس از درمان مناسب نیز احتمال عود وجود دارد؛ به همین دلیل پیگیری پس از جراحی اهمیت دارد. اگر پس از جراحی دوباره برجستگی، درد یا محدودیت حرکتی ایجاد شد، بهتر است بیمار برای بررسی مجدد مراجعه کند و منتظر بزرگ شدن توده نماند.
بعد از جراحی تومور انگشت دست چه مراقبتهایی لازم است؟
مراقبتهای بعد از عمل با توجه به نوع ضایعه، محل جراحی و میزان دستکاری بافتها متفاوت است. با این حال، رعایت توصیههایی که در ادامه بیان میکنیم اهمیت دارد.
- پانسمان را طبق دستور پزشک نگهداری و تعویض کنید.
- از واردکردن فشار یا ضربه به انگشت جراحیشده خودداری کنید.
- داروهای تجویزشده را طبق دستور مصرف کنید.
- زمان شروع حرکت دادن انگشت را از جراح بپرسید.
- در صورت افزایش درد، قرمزی، ترشح، تب یا تورم غیرعادی، پیگیری پزشکی انجام دهید.
- جلسات معاینه و بررسی جواب پاتولوژی را فراموش نکنید.
در بعضی بیماران، تمرینهای حرکتی یا کاردرمانی دست برای جلوگیری از خشکی و بازگشت عملکرد انگشت ضروری است. زمان شروع این تمرینها باید متناسب با نوع جراحی تعیین شود.
پرسشهای متداول درباره تومور انگشت دست
بسیاری از تودههای انگشت خوشخیم هستند و بعضی برجستگیها نیز اصلاً تومور واقعی نیستند؛ مانند کیست گانگلیون. با این حال، تشخیص قطعی به معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری یا بررسی پاتولوژی نیاز دارد.
علت به نوع ضایعه بستگی دارد. برخی تودهها از بافت نرم، غلاف تاندون، عصب یا عروق منشأ میگیرند و برخی دیگر در داخل استخوان ایجاد میشوند. در بسیاری از موارد، علت دقیق ایجاد ضایعه مشخص نیست.
بعضی تودهها بدون درد هستند و فقط به شکل برجستگی دیده میشوند. برخی دیگر هنگام لمس، حرکت یا تماس با سرما درد ایجاد میکنند. شدت درد به تنهایی نوع تومور را مشخص نمیکند.
یکی از احتمالها تومور گلوموس است؛ بهخصوص اگر درد شدید و نقطهای همراه با حساسیت به سرما وجود داشته باشد. البته تمام تغییرات زیر ناخن ناشی از تومور گلوموس نیستند و تشخیص به معاینه و بررسیهای لازم نیاز دارد. برای دریافت نوبت و انجام مشاوره با شماره ۰۹۱۲۸۶۸۶۸۴۱ تماس بگیرید.
بسته به نوع توده ممکن است پیگیری یا درمان غیرجراحی کافی باشد. اما بعضی ضایعات، به ویژه تودههای دردناک، در حال رشد یا دارای اثر فشاری، ممکن است به جراحی نیاز داشته باشند.
هدف جراحی، برداشتن ضایعه و حفظ عملکرد انگشت است. با این حال، احتمال خشکی، چسبندگی یا محدودیت حرکت به محل تومور، اندازه آن، ارتباط با تاندون و مفصل و نوع جراحی بستگی دارد. رعایت مراقبتهای پس از عمل و انجام توانبخشی در صورت نیاز میتواند به بهبود عملکرد کمک کند.
