کندروسارکوم

کندروسارکوم یکی از انواع سرطان‌های بدخیم استخوان است که از سلول‌های سازنده غضروف منشأ می‌گیرد. اگرچه این بیماری در مقایسه با بسیاری از سرطان‌ها شیوع کمتری دارد، اما تشخیص به‌موقع و انتخاب روش درمان مناسب می‌تواند نقش بسیار مهمی در کنترل آن و حفظ عملکرد اندام داشته باشد. بسیاری از افراد در ابتدا درد یا تورمی را تجربه می‌کنند که ممکن است آن را به آسیب‌های ورزشی یا مشکلات ساده استخوان و مفاصل نسبت دهند؛ به همین دلیل، مراجعه دیرهنگام به پزشک یکی از چالش‌های مهم در درمان این بیماری است. در ادامه این مطلب، به مهم‌ترین نکات درباره علائم کندروسارکوم، علت ایجاد، روش‌های تشخیص، درمان، جراحی، احتمال عود بیماری و مراقبت‌های پس از درمان خواهیم پرداخت تا پاسخ بسیاری از پرسش‌های رایج بیماران و خانواده‌های آن‌ها را به زبان ساده و کاربردی ارائه دهیم.

دریافت مشاوره و نوبت: ۰۹۱۲۸۶۸۶۸۴۱

کندروسارکوم درجه ۱ یعنی چه؟

وقتی پزشک در پاسخ نمونه‌برداری یا گزارش آسیب‌شناسی عبارت «کندروسارکوم درجه ۱» (Grade 1 Chondrosarcoma) را ذکر می‌کند، منظور این است که سلول‌های تومور هنوز شباهت زیادی به سلول‌های طبیعی غضروف دارند و رفتار آن‌ها نسبت به انواع پیشرفته‌تر، تهاجمی‌ نیست. به زبان ساده، این پایین‌ترین درجه بدخیمی در میان انواع متداول کندروسارکوم است و معمولا رشد آهسته‌ تری دارد. یکی از ویژگی‌های مهم کندروسارکوم درجه ۱ این است که ممکن است در مراحل اولیه علائم واضحی ایجاد نکند. برخی بیماران فقط درد خفیف و مداوم در استخوان یا احساس ناراحتی هنگام فعالیت دارند و گاهی تومور به‌طور اتفاقی در تصویربرداری‌های انجام‌شده برای مشکلات دیگر کشف می‌شود.

تشخیص این نوع تومور همیشه آسان نیست، زیرا کندروسارکوم درجه ۱ در بسیاری از موارد از نظر ظاهری شباهت زیادی به یک تومور خوش‌خیم غضروفی به نام انکندروما دارد. به همین دلیل، پزشک تنها به نتیجه نمونه‌برداری اکتفا نمی‌کند و تصاویر رادیولوژی، سی‌تی‌اسکن، MRI، علائم بیمار و گزارش آسیب‌شناسی را در کنار هم بررسی می‌کند تا تشخیص نهایی با دقت بیشتری انجام شود.

کندروسارکوم درجه ۳ چقدر تهاجمی است؟

کندروسارکوم درجه ۳ (Grade 3 Chondrosarcoma) یکی از تهاجمی‌ترین انواع کندروسارکوم محسوب می‌شود. در این مرحله، سلول‌های سرطانی تفاوت زیادی با سلول‌های طبیعی غضروف پیدا کرده‌اند، سرعت تقسیم آن‌ها بیشتر است و احتمال رشد سریع، عود بیماری و گسترش به سایر اندام‌ها نسبت به درجات ۱ و ۲ افزایش پیدا می‌کند. برخلاف کندروسارکوم درجه ۱ که رشد آهسته‌ای دارد، تومورهای درجه ۳ می‌توانند در مدت کوتاه‌تری بزرگ شوند و با درگیر کردن بافت‌های اطراف، درد شدید، تورم، محدودیت حرکت و حتی شکستگی استخوان را ایجاد کنند. به همین دلیل، تشخیص و شروع درمان در اولین فرصت اهمیت بسیار زیادی دارد.

یکی از نگرانی‌های اصلی در کندروسارکوم درجه ۳، احتمال متاستاز است. این نوع تومور بیشتر از درجات پایین‌ استعداد انتشار به سایر قسمت‌های بدن، به‌ویژه ریه‌ها، را دارد. البته این به آن معنا نیست که همه بیماران دچار متاستاز خواهند شد؛ بلکه احتمال آن بیشتر است و به همین دلیل قبل از شروع درمان، پزشک بررسی‌ های کاملی مانند سی‌تی‌اسکن قفسه سینه و سایر تصویربرداری‌های لازم را درخواست می‌کند.

تفاوت کندروسارکوم معمولی و ددیفرانسیه چیست؟

کندروسارکوم معمولی و کندروسارکوم ددیفرانسیه (Dedifferentiated Chondrosarcoma) هر دو از انواع سرطان‌های غضروفی هستند، اما از نظر رفتار بیماری، سرعت پیشرفت و تفاوت‌های قابل توجهی با یکدیگر دارند. آشنایی با این تفاوت‌ها به بیماران کمک می‌کند تا بهتر متوجه شوند چرا پزشک برای هر نوع، برنامه درمانی متفاوتی در نظر می‌گیرد. کندروسارکوم معمولی شایع‌ ترین نوع این سرطان است و در بسیاری از موارد، اگر از نوع درجه ۱ یا ۲ باشد، رشد نسبت آهسته‌ای دارد. این تومور معمولا طی ماه‌ها یا حتی سال‌ها بزرگ می‌شود و اگر در مراحل اولیه تشخیص داده شود، با جراحی مناسب شانس کنترل بیماری بسیار بالا است. در مقابل، کندروسارکوم ددیفرانسیه یک نوع نادر اما بسیار تهاجمی از این بیماری محسوب می‌شود. در این حالت، بخشی از تومور که در ابتدا شبیه یک کندروسارکوم معمولی است، به مرور ویژگی‌های یک سرطان با درجه بدخیمی بسیار بالا را پیدا می‌کند. به همین دلیل، رشد تومور سریع‌ می‌شود و احتمال گسترش آن به سایر اندام‌ها، به‌ ویژه ریه‌ها، به‌مراتب بیشتر از نوع معمولی است.

انواع مختلف کندروسارکوم

کندروسارکوم معمولی که در افراد 50 تا 60 سال بیش‌تر دیده می‌شود، حدود 80% موارد را تشکیل می‌دهد و تومور‌های ناشی از آن نیز به رشد آهسته تمایل دارند. دیگر انواع نادر‌تر کندروسارکوم که می‌توانند به سرعت رشد کنند و پخش شوند، عبارتند از:

• کندروسارکوم تمایز نیافته
• کنروسارکوم مزانشیمی
• کندروسارکوم سلول شفاف
• این انواع کندروسارکوم اغلب دارای درمان سخت‌تری هستند.

چه چیزی باعث کندروسارکوم می‌شود؟

علت دقیق کندروسارکوم مشخص نیست، اما پزشکان متخصص فکر می‌کنند گاهی اوقات سلول‌های استخوانی به دلایلی که به وضوح قابل درک نمی‌باشد، مجددا برنامه‌ریزی می‌شوند. برخی از شرایطی که احتمال ابتلا به کندروسارکوم را افزایش می‌دهد، به شرح زیر است:

انکندروماتوز

انکندروماتوز یک اختلال نادر است که در آن توده‌های خوش خیمی به نام انکوندروما در استخوان ایجاد می‌شود و گاهی رشد آن موجب کندروسارکوم می‌گردد.

بیماری اولیر

در این بیماری، افراد معمولا در دست‌ها و پاها دچار انکندروم می‌شوند و حدود 10% از موارد آن به کندروسارکوم تبدیل می‌گردد.

سندرم مافوچی

این سندرم زمانی اتفاق می‌افتد که افراد در رگ‌های خونی خود دچار انکندروم با رشد خوش خیم می‌شوند.

استئوکندروماتوز

در استئوکندروماتوز، استخوان‌های موجود در انتهای استخوان‌های بلند بازو‌ها یا پاها دچار رشد غیر طبیعی شده و در برخی موارد ممکن است منجر به ایجاد کندروسارکوم شوند. این عارضه می‌تواند ارثی باشد و از والدین به فرزندان منتقل شود.

کندروماتوز سینوویال اولیه

سینوویوم بافت همبند نرمی است که مفاصلی مانند زانو و آرنج را می‌پوشاند. کندروماتوز سینوویال اولیه زمانی ایجاد می‌شود که توده‌های خوش خیم در سینوویوم تشکیل شود. اکثر این توده‌های خوش خیم را می‌توان با جراحی برداشت، اما گاهی اوقات این توده‌ها تحلیل رفته و به کندروسارکوم تبدیل می‌شوند.

علائم کندروسارکوم چیست؟

شایع‌ترین علائم کندروسارکوم عبارت است از:

• توده
• درد یا تورم در نزدیکی تومور
• تغییر در عملکرد مانند تغییر در توانایی حرکت صحیح دست یا پا

تحمل درد در کندروسارکوم تا حدودی برای افراد آسان است، اما در صورت مشاهده توده‌ای جدید در بدن یا افزایش سرعت رشد آن، باید در اولین فرصت به پزشک متخصص مراجعه کنند. توجه بیماران به علائمی که در بدن آن‌ها بوجود می‌آید موجب پیشگیری از بیماری‌ها و مشکلات شدید‌تر می‌شود، بنابراین همواره به بدن خود توجه داشته باشید.

کندروسارکوم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

زمانی که علائم کندروسارکوم در بدن بیمار نمایان می‌شود، پزشک متخصص به منظور تشخیص صحیح از آزمایش‌های زیر استفاده می‌کند:

اشعه ایکس

اشعه ایکس اطلاعات دقیقی درباره لبه‌های استخوان، مرکز مغز استخوان و ساختار کلی استخوان ارائه می‌دهد. به طوری که اگر استخوانی از دست رفته یا دچار رشد غیر طبیعی شده باشد، با انجام این آزمایش تصویربرداری قابل تشخیص خواهد بود.

ام آر آی یا سی تی اسکن

معمولا‌ ام آر آی نسبت به سی تی اسکن ترجیح داده می‌شود، اما اگر دستگاه پزشکی یا قسمتی فلزی در بدن خود دارید که شما را از انجام‌ ام آر آی باز می‌دارد، می‌توانید سی تی اسکن را امتحان کنید. در صورتی که پزشک متخصص ضایعه مشکوکی را پس از سی تی اسکن یا‌ام آر آی تشخیص دهد، در مرحله بعدی بیوپسی انجام می‌شود.

بیوپسی

در بیوپسی، قسمتی از ضایعه مشکوک تشخیص داده شده در عکسبرداری برداشته و توسط پاتولوژیست مورد بررسی قرار می‌گیرد. نتایج بدست آمده از پاتولوژی، تعیین‌کننده داشتن یا نداشتن کندروسارکوم خواهد بود.

پس از تعیین داشتن یا نداشتن کندروساکوم، پزشکان متخصص بیماری را مرحله بندی می‌کنند و گسترش یافتن آن به دیگر قسمت‌های بدن را مشخص می‌کنند. اگر تشخیص داده شود که کندروسارکوم به دیگر قسمت‌های بدن گسترش یافته است، تصویبرداری از قفسه سینه، شکم و لگن صورت می‌گیرد.

کندروسارکوم چگونه درمان می‌شود؟

روش‌های درمانی که برای درمان مورد استفاده قرار می‌گیرد به عوامل مختلفی از جمله مرحله کندروسارکوم، درجه آن و این که آیا می‌توان تومور را با عمل جراحی برداشت یا خیر بستگی دارد. از جمله شناخته شده‌ترین این روش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

عمل جراحی

جراحی رایج‌ترین درمان است و برخی از انواع معمولی آن را می‌توان با انجام عمل جراحی درمان کرد. آناتومی ستون فقرات و لگن معمولا پیچیده است و به همین دلیل برخی از متخصصان تومور از مدلسازی سه بعدی به منظور کمک برای طراحی عمل جراحی استفاده می‌کنند. این مدل‌ها تومور را به صورت فیزیکی نمایش می‌دهند و پردازش آن‌ها بسیار آسان‌تر از‌ام آر آی و سی تی اسکن است.

جراحی ممکن است برای افرادی که دارای تومور اولیه هستند و تومور آن‌ها تنها در یک محل قرار دارد مناسب باشد. اما این نوع جراحی برای تومور‌های درجه بالا مناسب نیست، زیرا تومور‌های درجه بالا با برداشتن یک قسمت و بافت اطراف آن برای دستیابی به حاشیه‌های منفی که موجب کاهش احتمال عود کمک می‌کند، همراه هستند. در برخی موارد، درمان جراحی ممکن است تهاجمی‌تر باشد و موجب قطع عضو شود. بیمارانی که تحت این عمل جراحی قرار می‌گیرند، باید پس از جراحی فیزیوتراپی یا کاردرمانی انجام دهند.

شیمی درمانی

شیمی درمانی معمولا برای انواع تهاجمی‌تر کندروسارکوم مانند کندروسارکوم تمایز نیافته و کندروسارکوم مزانشیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد، زیرا این موارد به شیمی درمانی پاسخ خوبی می‌دهند. بیماران مبتلا به انواع تهاجمی‌تر کندروسارکوم قبل از جراحی شیمی درمانی می‌شوند، اما شیمی درمانی آن‌ها پس از جراحی بیشتر است، زیرا سلول‌های میکروسکوپی باقیمانده از بیماری باید از بین بروند.

پرتودرمانی

در برخی موارد، بیماران مبتلا به بیماری‌های موضعی یا سرطانی که سرطان آن‌ها تنها در یک ناحیه وجود دارد، به دلایل پزشکی قادر به انجام عمل جراحی نیستند و پزشکان متخصص برای درمان تومور مجبور به استفاده از پرتودرمانی خواهند بود.

برای تشخیص کندروسارکوم نمونه‌ برداری لازم است؟

در بیشتر موارد نمونه‌برداری (بیوپسی) یکی از مهم‌ترین مراحل تشخیص قطعی کندروسارکوم محسوب می‌شود. اگرچه روش‌هایی مانند رادیوگرافی، سی‌تی‌اسکن و MRI می‌توانند محل، اندازه و ویژگی‌های تومور را با دقت نشان دهند، اما تنها با بررسی سلول‌های تومور زیر میکروسکوپ می‌توان نوع دقیق آن را مشخص کرد و تشخیص را با اطمینان تأیید نمود. بهترین متخصص ارتوپدی در تهران زمانی انجام نمونه‌برداری را توصیه می‌کند که تصاویر پزشکی احتمال وجود یک تومور غضروفی بدخیم را مطرح کنند. در این روش، مقدار کمی از بافت تومور با استفاده از سوزن مخصوص یا در برخی موارد با یک جراحی کوچک برداشته می‌شود و برای بررسی به آزمایشگاه آسیب‌شناسی ارسال می‌شود. این بررسی علاوه بر تأیید تشخیص، به تعیین درجه بدخیمی (Grade) تومور نیز کمک می‌کند؛ موضوعی که در انتخاب بهترین روش درمان اهمیت زیادی دارد.

پیش آگهی افراد مبتلا به کندروسارکوم چیست؟

تحت تاثیر کندروسارکوم قرار گرفتن افراد در بلند مدت به عوامل زیادی از جمله محل بیماری، نوع جراحی بکار برده شده و مهارت فنی پزشک متخصص بستگی دارد. هر بیمار دارای وضعیتی منحصر به فردی است و در میان گذاشتن پیش آگهی او با پزشک از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است.

بیماران مبتلا به بیماری موضعی مرحله اول یا دوم، بسیار شایع هستند و بقای کلی آن‌ها بسته به شرایط می‌تواند در 5 سال آینده بیش از 80% باشد. اگر بیماران در مرحله اول کندروسارکوم قرار داشته باشند، شانس آن‌ها برای زنده ماندن در 5 سال آینده حدود 90% تا 95% خواهد بود.

کندروسارکوم عود‌کننده دارای پیش آگهی متفاوت و پیچیده‌ای است و هر چه درجه آن بالا‌تر می‌رود، احتمال عود آن نیز افزایش می‌یابد. تومور‌های درجه پایین معمولا دارای احتمال عود کمتری هستند، اما گاهی اوقات ممکن است به تومور‌های تهاجمی‌ تغییر پیدا کنند.

بیماری‌های مرحله IV با یکدیگر یکسان نیستند، به طوری که بیماری در برخی از افراد ممکن است با 50 توده در برخی دیگر تنها با یک توده عود کند. شایع‌ترین محل متاستاز ریه است و اگر بیماری عود شده با یک یا دو توده روی ریه همراه باشد، قابل درمان است. اما اگر بیماری عود شده پیشرفته‌تر باشد، درمان بیماری امکان‌پذیر نیست و تنها هدف پزشکان از زنده نگه داشتن بیماران، حفظ کیفیت زندگی آن‌ها است.

برای بیماران مبتلا به کندروسارکوم عود‌کننده، پزشک متخصص بافت تومور بیمار را مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهد و آنچه از تجزیه و تحلیل بافت بدست می‌آید را به منظور انتخاب آزمایشات هدفمند، بکار می‌برند.

در سال‌های اخیر، آزمایش ژنتیکی به پیشرفت درمان کندروسارکوم کمک کرده است و مطالعه انجام شده در سال 2023 نشان می‌دهد که بیماران مبتلا به کندروسارکوم معمولی و تمایز نیافته که دارای جهش ژن TP53 می‌باشند، پیش آگهی ضعیف‌تری دارند. بنابراین می‌توان این طور نتیجه گرفت که، جهش TP53 می‌تواند بر پیش آگهی کندروسارکوم موثر باشد.

برای سالیان سال، درجه تومور تنها عامل پیش آگهی بوده است، اما امروزه تحقیقات ثابت کرده است که جهش TP53 می‌تواند به تعیین پیش آگهی کمک کند.

افراد هنگام تصمیم‌گیری درباره محل درمان کندروسارکوم چه چیزی را باید در نظر داشته باشند؟

افراد مبتلا به کندروسارکوم تشخیص داده شده باید در یک مرکز جامع سرطان و تحت نظر متخصصی که چندین بار این نوع سرطان را دیده است و با آن آشنایی کامل دارد، درمان شوند. این افراد هنگام تصمیم‌گیری درباره محل درمان کندروسارکوم باید تجربه و مهارت پزشک متخصص را مد نظر داشته باشند.

کندروسارکوم کشنده است؟

شنیدن نام کندروسارکوم می‌تواند برای هر فردی نگران‌کننده باشد، اما واقعیت این است که تشخیص این بیماری به معنای از دست رفتن امید به درمان نیست. پاسخ این سؤال که آیا کندروسارکوم کشنده است یا خیر، به عوامل مختلفی مانند نوع تومور، درجه بدخیمی، اندازه آن، محل درگیری و زمان تشخیص بستگی دارد. بسیاری از انواع کندروسارکوم، به‌ویژه تومورهای با درجه بدخیمی پایین (Low Grade)، رشد آهسته‌تری دارند و اگر در زمان مناسب تشخیص داده شوند و به‌طور کامل با جراحی برداشته شوند، شانس درمان و کنترل بیماری بسیار مطلوب است. در این شرایط، بسیاری از بیماران سال‌ها بدون بازگشت بیماری زندگی طبیعی خود را ادامه می‌دهند. در مقابل، اگر کندروسارکوم از نوع پرخطر باشد، دیر تشخیص داده شود یا به اندام‌های دیگر مانند ریه‌ها گسترش پیدا کند، درمان پیچیده‌ خواهد شد و نیاز به پیگیری و مراقبت‌های تخصصی بیشتری خواهد داشت.

تفاوت کندروسارکوم و استئوسارکوم چیست؟

کندروسارکوم و استئوسارکوم هر دو از سرطان‌های بدخیم استخوان هستند، اما از نظر منشأ، سن شایع ابتلا، سرعت رشد و روش درمان تفاوت‌های مهمی با یکدیگر دارند. آشنایی با این تفاوت‌ها به بیماران کمک می‌کند تا درک بهتری از بیماری خود داشته باشند و بدانند چرا پزشک برای هر کدام، برنامه درمانی متفاوتی در نظر می‌گیرد. مهمترین تفاوت این دو بیماری، منشأ تومور است. استئوسارکوم از سلول‌های سازنده استخوان به وجود می‌آید، در حالی که کندروسارکوم از سلول‌های تولیدکننده غضروف منشأ می‌گیرد. به همین دلیل، اگرچه هر دو استخوان را درگیر می‌کنند، اما رفتار بیولوژیکی آن‌ها یکسان نیست. از نظر سن ابتلا نیز تفاوت قابل توجهی وجود دارد. استئوسارکوم بیشتر در نوجوانان و جوانان و همزمان با دوره رشد سریع استخوان‌ها دیده می‌شود، اما کندروسارکوم در بزرگسالان، به‌ ویژه افراد بالای ۴۰ سال شایع‌ است.

سرعت پیشرفت بیماری نیز متفاوت است. بسیاری از انواع کندروسارکوم رشد آهسته‌تری دارند و ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها تنها با درد خفیف یا یک توده کوچک خود را نشان دهند. در مقابل، استئوسارکوم اغلب تهاجمی‌ است و در مدت کوتاه‌تری می‌تواند باعث درد شدید، تورم و محدودیت حرکت شود. یکی دیگر از تفاوت‌های مهم، پاسخ به درمان است. استئوسارکوم علاوه بر جراحی، با شیمی‌درمانی نیز درمان می‌شود و این درمان نقش مهمی در افزایش شانس موفقیت دارد. اما در بیشتر انواع کندروسارکوم، شیمی‌درمانی و رادیوتراپی تأثیر محدودی دارند و به همین دلیل، جراحی کامل تومور مهم‌ترین و مؤثرترین روش درمان محسوب می‌شود.

منبع: mdanderson