سندروم پیریفورمیس یکی از بیماریهای نادر اما آزاردهنده است که باعث درد و ناراحتی در ناحیه کمر، لگن و پاها میشود. این بیماری زمانی رخ میدهد که عضله پیریفورمیس به عصب سیاتیک فشار وارد میکند، که در نتیجه این فشار، فرد دچار علائمی مشابه سیاتیک میشود. در این مقاله، به طور کامل به بررسی سندروم پیریفورمیس، علل ایجاد آن، علائم، تفاوت آن با گرفتگی عصب سیاتیک، روشهای تشخیص و درمان پرداخته خواهد شد.
سندروم پیریفورمیس چیست؟
سندروم پیریفورمیس یک وضعیت پزشکی است که در آن عضله پیریفورمیس (یک عضله کوچک در ناحیه لگن) به عصب سیاتیک فشار میآورد. این فشار باعث درد شدید در ناحیه کمر، باسن و پاها میشود که شباهت زیادی به علائم عصب سیاتیک دارد. در این وضعیت، عضله پیریفورمیس که به طور طبیعی مسئول حرکت مفصل ران است، به اشتباه به عصب سیاتیک فشار وارد میکند. این فشار موجب التهاب، درد و محدودیت حرکت در ناحیه پایینی بدن میشود.

عضله پیریفورمیس در کجای بدن قرار دارد؟
عضله پیریفورمیس در ناحیه لگن و درست زیر استخوان خاصره قرار دارد. این عضله کوچک از استخوان ساکروم (استخوان زیرین کمر) به قسمت بالای استخوان ران متصل است و وظیفه اصلی آن کمک به چرخش ران به خارج از بدن است. به دلیل موقعیت آن، این عضله به طور مستقیم به عصب سیاتیک فشاری وارد میکند و درد شدید را رقم میزند. این درد معمولاً از ناحیه باسن شروع میشود و به سمت پایین، مخصوصا قسمت پشت پا، انتشار پیدا میکند. این احتمال وجود دارد که فرد هنگام راه رفتن یا نشستن در مدت زمان طولانی احساس درد بیشتری کند. فشار وارد شده به عضله پیریفورمیس در مدت زمان طولانی احساس درد بیشتری را به شما میدهد.
چرا سندروم پیریفورمیس هنگام نشستن بیشتر درد میگیرد؟
یکی از شکایتهای شایع افراد مبتلا به سندروم پیریفورمیس این است که با نشستن طولانی، درد باسن بیشتر میشود. این اتفاق تصادفی نیست. عضله پیریفورمیس در عمق باسن قرار دارد و عصب سیاتیک نیز در همین ناحیه از کنار یا گاهی از میان این عضله عبور میکند. وقتی فرد برای مدت طولانی مینشیند، فشار مکانیکی بیشتری به بافتهای عمقی باسن وارد میشود و در صورت حساس یا منقبض بودن عضله پیریفورمیس، تحریک اطراف عصب میتواند افزایش پیدا کند. به همین دلیل بعضی افراد متوجه میشوند که نشستن روی صندلی سفت، رانندگی طولانی یا نشستن پشت میز درد را بیشتر میکند. گاهی درد فقط در باسن احساس نمیشود و ممکن است به پشت ران و در برخی افراد به ساق یا پایین پا نیز انتشار پیدا کند.
عوامل ایجاد سندروم پیریفورمیس
ایجاد سندروم پیریفورمیس به عوامل مختلفی وابسته است که احتمال دارد برای هر شخص با یکی از آن ها بروز پیدا کند. در ادامه با این عوامل بیشتر آشنا شوید.
- آسیب یا ضربه به ناحیه لگن: تصادفات، سقوط و ضربات ورزشی باعث آسیب به عضله پیریفورمیس میشوند و این آسیب باعث تحریک عصب سیاتیک خواهند شد.
- استفاده مفرط از عضله پیریفورمیس: فعالیتهای ورزشی سنگین، مانند دویدن یا ورزشهایی که نیاز به چرخشهای سریع در مفصل ران دارند، به عضله پیریفورمیس فشار وارد میکند و منجر به تحریک عصب سیاتیک میشوند.
- حالت نامناسب بدن: نشستن به مدت طولانی یا ایستادن در حالت نادرست به عضله پیریفورمیس فشار بیش از حد وارد میکند.
- ژنتیک: در برخی افراد، ساختار آناتومیکی عضله پیریفورمیس به گونهای است که احتمال فشار به عصب سیاتیک بیشتر است.

سندروم پیریفورمیس چه علائمی دارد؟
علائم پیریفورمیس از فردی به فرد دیگر متفاوت است، اما به طور معمول این نشانه ها بروز پیدا میکند. عبارتند از:
- درد در ناحیه باسن: این درد به صورت خفیف یا شدید ظاهر میشود و معمولاً به طور مشخص در ناحیه باسن و پایین کمر احساس میشود.
- درد انتشار یافته در پا: این درد ممکن است به سمت ساق پا و حتی تا انگشتان پا نیز کشیده شود.
- احساس سوزش یا بیحسی: در برخی موارد، بیماران در ناحیه پایینی بدن خود احساس سوزش، بیحسی یا گزگز دارند.
- درد هنگام نشستن: یکی از علائم اصلی این است که درد در هنگام نشستن یا ایستادن در طولانی مدت تشدید میشود.
- کاهش دامنه حرکتی: امکان دارد که فرد مبتلا در حرکات پای خود محدودیت داشته باشد، به ویژه در هنگام چرخش ران به خارج
تفاوت سندروم پیریفورمیس و گرفتگی عصب سیاتیک
سندروم پیریفورمیس و گرفتگی عصب سیاتیک هر دو میتوانند باعث درد و مشکلات مشابهی در ناحیه کمر و پاها شوند، اما علت و مکان بروز درد در هرکدام متفاوت است. سندروم پیریفورمیس باعث درد، سوزش، بی حسی و ضعف در ناحیه باسن، پایین کمر و گاهی اوقات پاها میشود. از طرف دیگر، گرفتگی عصب سیاتیک به وضعیتی اطلاق میشود که خود عصب سیاتیک تحت فشار قرار میگیرد. این فشار به دلیل مشکلاتی مانند فتق دیسک، تنگی کانال نخاعی یا سایر اختلالات ستون فقرات ایجاد میشود. در این حالت، درد معمولاً از ناحیه کمر شروع میشود و به طور مستقیم به پاها منتقل خواهد شد. درد در سیاتیک به صورت تیر کشیدن، سوزش یا ضعف در ناحیه پاها بروز پیدا میکند. در نتیجه، تفاوت اصلی این است که در سندروم پیریفورمیس، فشار به عصب سیاتیک توسط عضله پیریفورمیس ایجاد میشود، در حالی که در گرفتگی عصب سیاتیک، خود عصب سیاتیک تحت فشار قرار میگیرد.
🧨بیشتر بخوانید: آرتروز زانو و لگن
از کجا بفهمیم درد باسن به خاطر سندروم پیریفورمیس است یا دیسک کمر؟
درد باسن همیشه به معنی دیسک کمر نیست. گاهی عضلهای به نام پیریفورمیس که در عمق باسن قرار دارد، به عصب سیاتیک فشار وارد میکند و دردی ایجاد میشود که از نظر بیمار بسیار شبیه درد ناشی از دیسک کمر است. به همین دلیل بعضی افراد مدتها تصور میکنند مشکلشان از ستون فقرات است، در حالی که منشأ درد در ناحیه باسن است. یکی از تفاوتهای مهم این دو مشکل، محل شروع و نحوه تشدید درد است. در سندروم پیریفورمیس، درد در عمق باسن احساس میشود و به پشت ران و گاهی ساق پا هم انتشار پیدا میکند. در مقابل، درگیری ریشه های عصبی به دنبال فتق یا بیرون زدگی دیسک کمر معمولا با درد یا ناراحتی در ناحیه کمر همراه است.
درد پیریفورمیس تا پا هم میرود؟
اگر عضله پیریفورمیس به عصب سیاتیک فشار وارد کند، درد ممکن است از باسن به پشت ران و حتی پایینتر از زانو کشیده شود. گاهی بیمار احساس گزگز، مورمور یا بی حسی هم دارد و به همین دلیل ممکن است تصور کند حتما دچار دیسک کمر شده است. بنابراین پایین رفتن درد در پا به تنهایی ثابت نمیکند که علت آن دیسک کمر است.
سندروم پیریفورمیس چگونه تشخیص داده میشود؟
سندروم پیریفورمیس معمولاً از طریق ارزیابی بالینی و معاینه فیزیکی توسط بهترین متخصص ارتوپدی تشخیص داده میشود. پزشک تاریخچه پزشکی بیمار را بررسی کرده و علائم بالینی نظیر درد در ناحیه باسن یا پایین کمر، سوزش یا بیحسی در پاها و احساسات غیرطبیعی در این مناطق را بررسی میکند. سپس، ممکن است آزمایشات فیزیکی انجام شود که در این تستها پزشک با حرکت دادن پاها در جهتهای خاص، فشاری که عضله پیریفورمیس به عصب سیاتیک وارد میکند، شبیه سازی کند. علاوه بر این، پزشک ممکن است از تصویربرداری پزشکی مانند MRI یا سی تی اسکن استفاده کند تا اطمینان حاصل نماید که علائم ناشی از مشکلات دیگر مانند دیسک کمر یا تنگی کانال نخاعی نیست. در برخی موارد، اگر تشخیص غیرمطمئن باشد، ممکن است تزریقهای دارویی برای تأیید علت درد انجام شود. به طور کلی، تشخیص سندروم پیریفورمیس بیشتر به ارزیابی دقیق علائم بالینی و رد سایر بیماریهای مشابه بستگی دارد.

سندروم پیریفورمیس در بانوان باردار هم به وجود میآید؟
سندروم پیریفورمیس امکان دارد که در دوران بارداری هم رخ دهد. در این دوره، تغییرات هورمونی و افزایش وزن به عضلات و مفاصل فشار اضافی وارد میکند. بهویژه در سه ماهه سوم بارداری، وقتی که رحم به سمت پایین و جلو میرود، فشار بر عضله پیریفورمیس و عصب سیاتیک افزایش مییابد. این شرایط منجر به بروز درد و ناراحتی در ناحیه لگن و پاها میشود. درمان پیریفورمیس در دوران بارداری باید با دقت و زیر نظر پزشک متخصص انجام شود، زیرا برخی از روشهای درمانی برای مادر و جنین مناسب نیستند.
روش های درمان سندروم پیرفورمیس
درمان سندروم پیریفورمیس معمولاً به ترکیبی از روشهای غیرجراحی وابسته است. اولین گام در درمان این مشکل، کاهش درد و التهاب توسط دکتر ارتوپد است. پزشک ممکن است داروهای ضد التهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن برای کاهش درد و تورم تجویز کند. همچنین، در برخی موارد از تزریق استروئیدی یا بی حسی به ناحیه آسیب دیده برای کاهش التهاب و تسکین درد استفاده میشود. فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در درمان سندروم پیریفورمیس دارد؛ تمرینات کششی و تقویتی که به آرام سازی عضله پیریفورمیس و کاهش فشار آن بر عصب سیاتیک کمک میکنند، معمولاً توصیه میشوند. علاوه بر این، روشهای درمانی دیگر مانند ماساژ درمانی، گرما و سرما درمانی نیز میتوانند برای کاهش درد و اسپاسم عضلات مفید باشند. در موارد شدیدتر یا زمانی که درمانهای غیرجراحی موثر نباشند، گاهی جراحی به عنوان آخرین گزینه در نظر گرفته میشود تا فشار بر عصب سیاتیک برداشته شود.
تزریق کورتون یا بوتاکس برای پیریفورمیس چه زمانی انجام میشود؟
تزریق کورتون یا بوتاکس اولین درمان سندروم پیریفورمیس نیست. در بیشتر موارد ابتدا روشهایی مانند اصلاح فعالیتهای تحریککننده، داروهای مناسب، کشش و تمرینات اختصاصی و فیزیوتراپی امتحان میشوند.
تزریق کورتون بیشتر با هدف کاهش التهاب و درد انجام میشود و ممکن است همراه با داروی بیحسی موضعی استفاده شود. بعضی تزریقها علاوه بر جنبه درمانی، میتوانند به پزشک کمک کنند متوجه شود آیا عضله پیریفورمیس واقعاً منبع درد بیمار است یا خیر. در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز، تزریق بیحسی موضعی همراه با کورتون و همچنین کورتون بهتنهایی با کاهش درد در بیماران مبتلا به سندروم پیریفورمیس همراه بوده است.
بوتاکس عملکرد متفاوتی دارد. این دارو میتواند فعالیت و اسپاسم عضله پیریفورمیس را کاهش دهد و در نتیجه فشار یا تحریک روی عصب سیاتیک کمتر شود. معمولاً زمانی مطرح میشود که درد مداوم یا عود کننده باشد و درمانهای معمول نتیجه کافی نداده باشند.
نکته مهم این است که تزریق باید با تشخیص درست و هدفگیری دقیق عضله انجام شود؛ چون پیریفورمیس در عمق باسن و نزدیک عصب سیاتیک و ساختارهای عروقی قرار دارد. در مطالعات مختلف از روشهایی مانند سونوگرافی، CT، فلوروسکوپی یا هدایت با EMG برای افزایش دقت تزریق استفاده شده است.
بهترین دکتر درمان سندروم پیریفورمیس
انتخاب پزشک مناسب برای درمان سندروم پیریفورمیس اهمیت زیادی دارد؛ زیرا درد این عارضه ممکن است با دیسک کمر، سیاتیک و سایر مشکلات ستون فقرات اشتباه گرفته شود. به همین دلیل، تشخیص دقیق علت درد قبل از انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد. دکتر میلاد حاجی آقا بزرگی، جراح و متخصص ارتوپدی و فوق تخصص جراحی تومورهای اسکلتیعضلانی، با بررسی دقیق علائم و معاینه بیمار، علت درد باسن و انتشار درد به پا را ارزیابی میکند تا در صورت مطرح بودن سندروم پیریفورمیس، مناسبترین مسیر درمانی برای بیمار انتخاب شود.
در درمان این مشکل، لزوماً برای همه بیماران یک روش یکسان توصیه نمیشود. بسته به شدت و مدت علائم، شرایط بیمار و علت ایجاد درد، ممکن است درمانهای غیرجراحی مانند اصلاح فعالیت، دارو، فیزیوتراپی و تمرینات اختصاصی مورد استفاده قرار بگیرند و در برخی بیماران که به درمانهای معمول پاسخ کافی ندادهاند، روشهای مداخلهای نیز بررسی شوند. برای آشنایی بیشتر با فعالیتها و نمونه کارهای دکتر، میتوانید صفحه اینستاگرام و کانال آپارات ایشان را نیز مشاهده کنید. در این صفحات، محتوای آموزشی و نمونههای مرتبط با فعالیتهای تخصصی دکتر منتشر میشود.
شماره تماس و مشاوره:
۰۹۱۲۸۶۸۶۸۴۱
چند وقت طول میکشد تا سندروم پیریفورمیس خوب شود؟
مدت زمان بهبود سندروم پیریفورمیس برای همه افراد یکسان نیست. بعضی بیماران با اصلاح فعالیتهای روزانه، استراحت نسبی، دارو و تمرینات مناسب طی چند هفته کاهش قابل توجهی در درد پیدا میکنند، اما اگر تحریک عصب سیاتیک شدید باشد یا مشکل برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، بهبود ممکن است چند ماه زمان ببرد. بهتر است روی خودبهخود خوب شدن حساب نکنید؛ مخصوصاً زمانی که درد شدید، مداوم یا رو به افزایش باشد. ادامه نشستن طولانی، فعالیتی که درد را تحریک میکند یا انجام حرکات نامناسب میتواند روند بهبودی را طولانیتر کند.
نتیجه گیری
سندروم پیریفورمیس اگرچه بیماری شایعی نیست، اما میتواند کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. درد، بیحسی و محدودیت حرکتی ناشی از این عارضه ممکن است فعالیتهای روزمره و حتی خواب را مختل کند. تشخیص به موقع و انتخاب روش درمانی مناسب، کلید اصلی کنترل علائم و جلوگیری از مزمن شدن آن است. اگر شما یا یکی از عزیزانتان با علائم این بیماری روبهرو هستید، وقت را از دست ندهید. برای دریافت مشاوره تخصصی و انتخاب بهترین روش درمان، میتوانید به دکتر میلاد حاج آقابزرگی، جراح و متخصص ارتوپدی نمونه سال 1405 و فلوشیپ فوق تخصص جراحی تومورهای اسکلتی عضلانی مراجعه کنید.
سوالات متداول
در بعضی افراد درد سندروم پیریفورمیس از باسن به پشت ران، ساق پا و گاهی تا کف پا و انگشتان ادامه پیدا میکند. علت این موضوع تحریک یا فشار روی عصب سیاتیک در ناحیه باسن است. در نتیجه، بیمار علاوه بر درد باسن، احساس تیرکشیدن، سوزش، گزگز یا بیحسی را در قسمتهای پایینتر پا نیز تجربه میکند.
استفاده از کمپرس سرد یا گرم، انجام حرکات کششی پیریفورمیس، استراحت نسبی و ماساژ مقداری به کاهش درد کمک میکند.
فیزیوتراپی شامل تمرینهای کششی، ماساژ تخصصی و تکنیکهای دستی به کاهش درد و پیشگیری از عود کمک میکند.
نشستن مداوم و بدون وقفه فشار زیادی بر عضلات لگن وارد میکند و عامل اصلی این سندروم است.
