شکستگی مچ دست یکی از شایع ترین آسیب های ارتوپدی محسوب میشود که در افراد مختلف و در هر سنی ممکن است رخ دهد. این آسیب در اثر زمین خوردن روی دست، تصادفات رانندگی، فعالیت های ورزشی شدید یا ضربه مستقیم به مچ ایجاد میشود. مچ دست ساختاری پیچیده دارد و از استخوان ها، رباط ها، تاندون ها، عروق و اعصاب متعددی تشکیل شده است. به همین دلیل هرگونه شکستگی در این ناحیه عملکرد طبیعی دست را تحت تأثیر قرار میدهد و در صورت درمان نشدن یا درمان نامناسب، عوارض طولانی مدتی برای فرد ایجاد میکند. بسیاری از افراد پس از وارد شدن ضربه به مچ دست، درد و تورم را تجربه میکنند اما نمیدانند که آیا دچار شکستگی شدهاند یا خیر. برخی شکستگیها واضح و شدید هستند، در حالی که برخی دیگر تنها با درد خفیف و محدودیت حرکتی خود را نشان میدهند. به همین دلیل تشخیص به موقع و مراجعه سریع به پزشک اهمیت بسیار زیادی دارد.
مشاوره و دریافت نوبت از بهترین دکتر شکستگی استخوان در تهران:۰۹۱۲۸۶۸۶۸۴۱
شکستگی مچ دست چیست؟
شکستگی مچ دست به ترک خوردگی یا شکستن یکی از استخوان های ناحیه مچ گفته میشود. این شکستگی ممکن است در استخوان های ساعد نزدیک مچ یا در استخوان های کوچک مچ دست اتفاق بیفتد. شایع ترین نوع شکستگی مچ دست مربوط به قسمت انتهایی استخوان رادیوس است که در نزدیکی مچ قرار دارد. شدت شکستگی در افراد مختلف بسیار متفاوت میباشد. در برخی موارد تنها یک ترک کوچک در استخوان ایجاد میشود، در حالی که در موارد شدید، استخوان به چند قطعه تقسیم شده و از محل طبیعی خود جابهجا میشود. نوع شکستگی نقش مهمی در انتخاب روش درمان و مدت زمان بهبودی دارد.
آناتومی مچ دست و اهمیت آن در حرکات روزمره
مچ دست از هشت استخوان کوچک تشکیل شده است که به صورت هماهنگ با استخوان های ساعد و استخوان های کف دست کار میکنند. این ساختار پیچیده امکان انجام حرکات مختلف مانند خم کردن، باز کردن، چرخاندن و گرفتن اشیا را فراهم میکند. هرگونه آسیب به این ساختار عملکرد طبیعی دست را مختل میکند. به همین دلیل حتی شکستگی های به ظاهر ساده نیز باید به دقت ارزیابی و درمان شوند تا از بروز مشکلاتی مانند محدودیت حرکتی، درد مزمن و کاهش قدرت دست جلوگیری شود.
علتهای شکستگی مچ دست
یکی از رایج ترین علت های شکستگی مچ دست، زمین خوردن روی دست باز است. زمانی که فرد برای جلوگیری از برخورد بدن با زمین، دست خود را جلو میآورد، نیروی زیادی به مچ وارد میشود و احتمال شکستگی افزایش پیدا میکند. تصادفات رانندگی نیز از دیگر عوامل مهم محسوب میشوند. در این شرایط ضربه شدید ناشی از برخورد باعث شکستگی استخوانهای مچ میشود. ورزشهایی مانند فوتبال، بسکتبال، اسکی، اسکیت، دوچرخه سواری و ورزش های رزمی نیز خطر آسیب به مچ دست را افزایش میدهند. در افراد سالمند، پوکی استخوان یکی از عوامل مهم در افزایش احتمال شکستگی مچ دست است. در این افراد حتی یک زمین خوردن ساده ممکن است منجر به شکستگی شود زیرا تراکم استخوان کاهش یافته و مقاومت آن کمتر شده است.
علائم شکستگی مچ دست
شکستگی مچ دست میتواند از یک ترک کوچک در استخوان تا شکستگیهای شدید و جابهجا شده متغیر باشد. علائم نیز بسته به نوع و شدت آسیب متفاوت هستند، اما شایعترین نشانهها عبارتاند از:
- افزایش درد با فشردن یا چرخاندن اجسام
- درد ناگهانی و شدید در مچ دست پس از ضربه
- افزایش درد هنگام حرکت دادن مچ یا انگشتان
- تورم در اطراف مچ دست
- کبودی و تغییر رنگ پوست
- حساسیت شدید به لمس ناحیه آسیبدیده
- کاهش دامنه حرکتی مچ دست
- ناتوانی در چرخاندن یا خم و راست کردن مچ
- ضعف در گرفتن اشیا
- افتادن وسایل از دست به دلیل کاهش قدرت دست
- تغییر شکل ظاهری مچ دست
- کج شدن یا بدشکلی قابل مشاهده در محل شکستگی
- شنیدن صدای ترک یا شکستگی در لحظه آسیب
- احساس ساییده شدن استخوانها هنگام حرکت
- درد در ناحیه کنار شست، بهویژه در شکستگی استخوان اسکافوئید
- بیحسی در انگشتان
- گزگز یا مورمور شدن دست و انگشتان
- احساس سردی در انگشتان به علت اختلال در خونرسانی
- تورم پیشرونده در ساعات اولیه پس از آسیب
- ناتوانی در تحمل وزن روی دست هنگام زمین خوردن
- درد شبانه و تشدید درد هنگام استراحت
- محدودیت در انجام کارهای روزمره مانند نوشتن، باز کردن در یا بلند کردن اجسام
- وجود زخم یا بیرون زدگی استخوان در شکستگیهای باز
- کاهش قدرت مشت کردن دست
- احساس ناپایداری در مچ دست
- درد هنگام فشار دادن کف دست به سطحی مانند میز یا دیوار
چگونه بفهمیم مچ دست شکسته یا فقط دچار پیچخوردگی شده است؟
یکی از سوالات پرتکرار بیماران تفاوت شکستگی و پیچخوردگی مچ دست است. هر دو آسیب باعث درد و تورم میشوند اما در شکستگی درد شدیدتر بوده و حرکت دادن مچ دشوارتر است. با این حال تنها بر اساس علائم نمیتوان تشخیص قطعی داد. برخی شکستگی ها ممکن است علائم خفیفی داشته باشند و برخی پیچ خوردگیها نیز بسیار دردناک باشند. به همین دلیل انجام تصویربرداری مانند رادیوگرافی برای تشخیص دقیق ضروری است.
انواع شکستگی مچ دست
مچ دست از چندین استخوان تشکیل شده و شکستگی میتواند در بخشهای مختلف آن رخ دهد. نوع شکستگی، شدت آسیب و روش درمان را مشخص میکند.
۱. شکستگی کالس (Colles Fracture)
شایعترین نوع شکستگی مچ دست است و معمولاً هنگام زمین خوردن روی کف دست اتفاق میافتد. در این حالت انتهای استخوان رادیوس به سمت پشت دست جابهجا میشود. این آسیب بیشتر در افراد مسن و مبتلایان به پوکی استخوان دیده میشود و اغلب با درد، تورم و تغییر شکل ظاهری مچ همراه است.
۲. شکستگی اسمیت (Smith Fracture)
این شکستگی در واقع برعکس شکستگی کالس است. انتهای استخوان رادیوس به سمت کف دست جابهجا میشود و معمولاً در اثر افتادن روی پشت دست یا ضربه مستقیم ایجاد میشود. به دلیل احتمال جابهجایی بیشتر استخوان، گاهی نیاز به درمان جراحی پیدا میکند.
۳. شکستگی بارتون (Barton Fracture)
در این نوع شکستگی، بخشی از سطح مفصلی انتهای استخوان رادیوس دچار شکستگی و جابهجایی میشود. چون مفصل مچ درگیر است، درمان دقیق اهمیت زیادی دارد تا از بروز محدودیت حرکتی و آرتروز زودرس جلوگیری شود.
۴. شکستگی اسکافوئید (Scaphoid Fracture)
استخوان اسکافوئید یکی از استخوانهای کوچک مچ دست است که در سمت شست قرار دارد. شکستگی این استخوان معمولاً پس از زمین خوردن روی دست اتفاق میافتد. درد در ناحیه کنار شست از علائم مهم آن است. تشخیص این شکستگی گاهی دشوار است و در صورت عدم درمان مناسب ممکن است جوش خوردن استخوان با مشکل مواجه شود.
۵. شکستگی استخوانهای کارپال
مچ دست از هشت استخوان کوچک به نام کارپال تشکیل شده است. علاوه بر اسکافوئید، استخوانهای دیگری مانند لونیت، تریکوئتروم و هامت نیز ممکن است دچار شکستگی شوند. این آسیبها معمولاً در اثر ضربههای شدید یا حوادث ورزشی رخ میدهند.
۶. شکستگی انتهای تحتانی رادیوس
این اصطلاح به شکستگی بخش پایینی استخوان رادیوس در نزدیکی مفصل مچ اشاره دارد و شامل انواع مختلفی مانند کالس و اسمیت میشود. این شکستگیها از شایعترین آسیبهای ارتوپدی به شمار میروند.
۷. شکستگی اولنا در ناحیه مچ
استخوان اولنا در سمت انگشت کوچک قرار دارد و ممکن است همراه با شکستگی رادیوس یا بهتنهایی آسیب ببیند. شکستگی زائده استیلوئید اولنا از آسیبهای نسبتاً رایج این ناحیه است.
۸. شکستگی باز مچ دست
در این نوع آسیب، استخوان شکسته با پوست ارتباط پیدا میکند یا از پوست خارج میشود. شکستگی باز یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود زیرا خطر عفونت و آسیب بافتهای اطراف بسیار بالا است.
۹. شکستگی بسته مچ دست
در شکستگی بسته، استخوان دچار شکستگی شده اما پوست سالم باقی مانده است. بیشتر شکستگیهای مچ دست از این نوع هستند و بسته به شدت جابهجایی ممکن است با گچگیری یا جراحی درمان شوند.
۱۰. شکستگی خردشده (Comminuted Fracture)
در این حالت استخوان به چند قطعه شکسته میشود. این نوع آسیب معمولاً در اثر ضربات شدید مانند تصادفات یا سقوط از ارتفاع ایجاد شده و اغلب نیاز به جراحی دارد.
۱۱. شکستگی داخل مفصلی مچ دست
زمانی رخ میدهد که خط شکستگی وارد سطح مفصل شود. این نوع شکستگی اهمیت ویژهای دارد زیرا در صورت درمان نامناسب میتواند باعث درد مزمن، خشکی مفصل و آرتروز شود.
۱۲. شکستگی خارج مفصلی مچ دست
در این نوع، شکستگی به سطح مفصل نمیرسد و تنها استخوان را درگیر میکند.
تشخیص شکستگی مچ دست
تشخیص شکستگی مچ دست با بررسی شرح حال بیمار، معاینه فیزیکی و تصویربرداری انجام میشود. پزشک ابتدا محل درد، میزان تورم، دامنه حرکتی و وضعیت عصبی و عروقی دست را بررسی میکند. عکس رادیولوژی اولین روش تشخیصی است و در بسیاری از موارد شکستگی را به خوبی نشان میدهد. در برخی شکستگی های پیچیده ممکن است از سیتی اسکن یا امآرآی برای بررسی دقیق تر استفاده شود.
درمان شکستگی مچ دست
روش درمان به نوع شکستگی، سن بیمار، میزان جابهجایی استخوان و شرایط عمومی فرد بستگی دارد. در شکستگی های ساده و بدون جابهجایی از گچ یا آتل استفاده میشود تا استخوان فرصت کافی برای جوش خوردن پیدا کند.
در مواردی که استخوان جابهجا شده باشد، بهترین جراح ارتوپد در تهران ابتدا جااندازی انجام میدهد تا قطعات استخوان در محل صحیح قرار گیرند. سپس مچ با گچ یا آتل ثابت میشود. اگر شکستگی شدید باشد یا امکان حفظ موقعیت صحیح استخوان با گچ وجود نداشته باشد، جراحی توصیه میشود. در این روش از پیچ، پلاک یا پین برای ثابت کردن قطعات استخوان استفاده میشود.
جراحی شکستگی مچ دست چگونه انجام میشود؟
جراحی زمانی انجام میشود که شکستگی ناپایدار باشد یا قطعات استخوانی به شدت جابهجا شده باشند. هدف از جراحی بازگرداندن ساختار طبیعی استخوان و حفظ عملکرد مناسب مچ دست است. پس از جراحی بیمار برای مدتی از آتل یا گچ استفاده میکند و سپس وارد مرحله توانبخشی میشود. مدت زمان بهبودی بسته به نوع شکستگی و شرایط فرد متفاوت است.
مدت زمان جوش خوردن شکستگی مچ دست
یکی از رایج ترین سوالات بیماران این است که شکستگی مچ دست چند هفته یا چند ماه طول میکشد تا بهبود پیدا کند. به طور کلی جوش خوردن استخوان در بزرگسالان بین شش تا هشت هفته زمان نیاز دارد اما بازگشت کامل قدرت و عملکرد دست ممکن است چند ماه طول بکشد. در کودکان به دلیل سرعت بالاتر ترمیم استخوان، روند بهبودی سریع تر است. در مقابل، سالمندان یا افراد مبتلا به بیماری های زمینهای مدت بیشتری برای بهبودی نیاز خواهد داشت.
فیزیوتراپی بعد از شکستگی مچ دست
پس از برداشتن گچ یا تکمیل دوره درمان، بسیاری از بیماران دچار خشکی مفصل و ضعف عضلانی میشوند. فیزیوتراپی نقش بسیار مهمی در بازگرداندن عملکرد طبیعی مچ دست دارد. تمرینات کششی و تقویتی به تدریج دامنه حرکتی را افزایش داده و قدرت عضلات را بازمیگردانند. رعایت برنامه فیزیوتراپی از بروز محدودیت حرکتی دائمی جلوگیری میکند.
عوارض شکستگی مچ دست
در صورتی که شکستگی به موقع درمان نشود یا استخوان در موقعیت نامناسب جوش بخورد، ممکن است عوارض مختلفی ایجاد شود. درد مزمن، محدودیت حرکتی، کاهش قدرت دست، آرتروز زودرس مفصل و تغییر شکل ظاهری مچ از جمله عوارض احتمالی هستند. در برخی موارد نیز آسیب عصبی یا فشردگی عصب مدیان ممکن است باعث بی حسی و ضعف انگشتان شود. به همین دلیل پیگیری درمان و مراجعه منظم به پزشک اهمیت زیادی دارد.
مراقبتهای لازم بعد از شکستگی مچ دست
در دوران درمان باید دست تا حد امکان بالاتر از سطح قلب نگه داشته شود تا تورم کاهش پیدا کند. همچنین لازم است از وارد کردن فشار به مچ آسیب دیده خودداری شود. مصرف داروهای تجویز شده، مراجعه منظم برای معاینات دورهای، رعایت توصیه های پزشک و انجام تمرینات توانبخشی از مهمترین اقداماتی هستند که به بهبود سریع تر کمک میکنند. تغذیه مناسب و دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و پروتئین نیز نقش مهمی در روند ترمیم استخوان دارند.